تبیین نقش راهبردی مراکز آموزشی در تحقق علوم انسانی قرآنبنیان
دومین نشست از سلسله نشستهای علمی و کاربردی «قرآن و عترت» با حضور خانم لاله افتخاری، استاد دانشگاه شاهد و جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، خانم لاله افتخاری، استاد دانشگاه شاهد ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این محفل علمی، بر ضرورت توجه عمیق و روشمند به مبانی معرفتشناسی در تولید علوم انسانی مبتنی بر قرآن کریم تأکید کرد و گفت: برای دستیابی به علوم انسانی قرآنبنیان، ناگزیر از بازخوانی و بازتعریف مبانی معرفتشناختی خود بر اساس منابع اصیل اسلامی هستیم.
وی با اشاره به آثار تفسیری و موضوعی اندیشمندان برجستهای چون آیتالله عبدالله جوادی آملی در مجموعه «تسنیم» و نیز آثار آیتالله ناصر مکارم شیرازی در حوزه «شناخت در قرآن»، اظهار داشت: این آثار گرانسنگ، بیشتر ناظر بر معرفتشناسی کلاسیک و سنتیاند و عمدتاً به مباحثی همچون منابع معرفت، تصورات و مفاهیم پرداختهاند؛ در حالی که تحولات معرفتشناسی جدید، بهویژه پس از قرن نوزدهم، افقهای تازهای پیش روی ما گشوده است.
افتخاری با تبیین سیر تاریخی معرفتشناسی در غرب، به دیدگاههای افلاطون درباره فطری بودن معرفت و در مقابل، نظریه لوح سفید ارسطو اشاره کرد و افزود: در نگاه افلاطونی، معرفت امری فطری و یادآوریشدنی است؛ اما ارسطو انسان را در بدو تولد فاقد هرگونه معرفت بالفعل میداند. این دو رویکرد، در ظاهر با برخی آیات قرآن کریم قابل تطبیقاند، اما با جمعبندی دقیق آیات، میتوان به دیدگاهی جامعتر دست یافت که هم ظرفیتهای بالقوه فطری انسان را میپذیرد و هم نقش تجربه و فعلیتیابی را تبیین میکند.
این استاد دانشگاه در ادامه، با اشاره به جایگاه عقل در منظومه معرفتی اسلام، خاطرنشان کرد: در روایات اهلبیت(ع)، عقل بهعنوان «حجت باطنی» در کنار انبیا و اوصیا بهعنوان «حجت ظاهری» معرفی شده است. این بیان نشان میدهد که عقل، ظرفیت عظیم و جهانگستردهای در وجود انسان است که در صورت شکوفایی، میتواند زمینه درک عمیقتر حقایق هستی را فراهم آورد.
افتخاری سپس به تحولات معرفتشناسی جدید، بهویژه در اندیشه ایمانوئل کانت پرداخت و تصریح کرد: تمایز میان «فنومن» (پدیدار) و «نومن» (شیء فینفسه) در فلسفه کانت، افق تازهای برای فهم نسبت ظاهر و باطن اشیا گشود. این تفکیک، در تبیین برخی مفاهیم عمیق قرآنی و نهجالبلاغه نیز قابل استفاده است.
وی با استناد به خطبه نخست نهجالبلاغه و عبارت «داخل فی الاشیاء لا بالممازجه و خارج عنها لا بالمباینه»، افزود: فهم نسبت خداوند با عالم، نیازمند عبور از سطح پدیدارها و توجه به باطن و ملکوت اشیاست. در حکمت اسلامی، بهویژه در حکمت متعالیه، از این پیوند با تعبیر «عینالربط» یاد میشود؛ همانگونه که موج، عین وابستگی به دریاست.
وی در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به تحولات معرفتشناسی در قرن بیستم، اظهار داشت: تمرکز معرفتشناسی جدید از «تصورات» به «گزارهها» و از مفاهیم منفرد به «باور صادق موجه» منتقل شده است. از اینرو، در مسیر تولید علوم انسانی قرآنبنیان، لازم است علاوه بر توجه به مفاهیم، ساختار گزارهها و نظام باورهای مبتنی بر قرآن نیز بهصورت روشمند مورد تحلیل و بازسازی قرار گیرد.
این نشست در ادامه سلسله برنامههای علمی با هدف تبیین مبانی نظری و کاربردی علوم انسانی قرآنبنیان برگزار شد و بر نقش بیبدیل مراکز آموزشی در نهادینهسازی این رویکرد تأکید شد.
شایان ذکر است، سی و سومین نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم با ۱۱ بخش نمایشگاهی و سه بخش فروشگاهی در ۷۰ زیرمجموعه و ۱۴ محور موضوعی، از اول تا ۱۵ اسفندماه در شبستان اصلی مصلای امام خمینی(ره) تهران برگزار میشود و تمرکز اصلی بر قرآن، عترت و ارتقای فرهنگ دینی است.
انتهای پیام/
