به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نویسنده در این کتاب نشان داده است که کشور دیرینۀ ایران، نه تنها در حوزۀ ادبیات، شاعران بزرگ و میراث و آثار درخشانی دارد، بلکه نگارگری‌اش نیز در کنار ادبیات، درخشش و موفقیت‌های باشکوهی یافته است.

هنرهای نگارگری و مصورسازی کتاب، باعث گسترش آثار ادبی فارسی در آسیای میانه، آسیای غربی و آسیای جنوبی (هند) شده است.

این کتاب با احتساب بخش مقدمه، هفده فصل دارد. مقدمه با عنوان «تأثیرات هنر ایرانی در جهان» دربارۀ تأثیرات تصویرهای تخت جمشید و شکل و قالب باغ‌های ایرانی است. در فصل اول، سرچشمۀ نگارگری ایرانی از نقاشی‌ها و سیستم کتاب‌سازی دین مانی جستجو شده است.

فصل دوم، نگارگری مراحل اولیه اسلامی را بررسی کرده است. برای نمونه، تصویرهای سفالی سلجوقیان و کتاب‌های تصویری ورقه و گلشا، کلیله و دمنه، مقامات حمیدی و ... .

فصل سوم، کتاب‌سازی و مصورسازی کتاب در دوران ایلخانیان را بررسی کرده است. مثلاً: آثار رشیدالدین فضل الله همدانی، ربع رشیدی، کتاب تصویری جامع التواریخ و شاهنامه‌های مصور.

فصل چهارم دربارۀ نگارگری دورۀ جلایریان به‌خصوص کتاب تصویری خمسه خواجوی کرمانی در سال 1396 میلادی است. این کتاب تصویری، نشان‌دهندۀ پختگی و کمال نگارگری ایرانی است.

فصل پنجم به این موضوع پرداخته است که علیرغم اینکه نگارگری، چندان از نظر اسلام خوشایند و مقبول نیست، هنر مصورسازی کتاب در ایران رشد و رونق یافت. نویسنده برای این موضوع، چند دلیل ذکر کرده است؛ از جمله اینکه چون نگارگری ایرانی با اندیشه‌های عرفانی درآمیخته است، نقاشی‌های موجود در این کتاب‌ها، معمولاً لحظه‌های عاشقانه‌ای را نشان می‌دهد که معمولاً حال و هوایی معنوی و عرفانی دارند.

خوانندگان همزمان با خواندن کتاب، از نقاشی‌های زیبا و چشم‌نواز آن لذت می‌برند و از نظر دینی نیز اشکالی ندارند. توجه نقاشان هنگام خلق این تصاویر، کاملاً معطوف بر این نکته است که بهترین و زیباترین موجودات خداوند را شکل می‌دهند که در حال فنا هستند؛ چرا که تنها خداوند باقی و جاویدان است.

فصل‌های ششم، هفتم و هشتم کتاب، رونق یافتن نگارگری در دورۀ تیموریان را کاویده است. پادشاهان تیموری با خانان ایلخانیان بسیار تفاوت داشتند. آنان فرهنگ ایرانی را می‌پسندیدند و خود را بهره‌مند از میراث گرانسنگ تاریخ و فرهنگی ایرانی می‌دانستند و کتاب‌های ادبی فارسی فراوانی را مصور کردند. برای نمونه، شاهنامه بایسنقری ، شاهنامه جوکی که به فرمان محمد جوکی، فرزند شاهرخ تیموری در حدود ۸۴۴ هجری آفریده شد، کلیله و دمنه، خمسه نظامی گنجوی، خمسه خواجوی کرمانی، منطق الطیر عطار و ... .

همچنین دربارۀ جایگاه ویژۀ استاد بهزاد که یکی از بزرگترین نقاشان صاحب‌سبک و جریان‌ساز ایرانی است سخن می‌گوید. فصل نهم مربوط به نگارگری دورۀ ترکمانان است. مرکز نگارگری تیموریان در هرات، و مراکز نگارگری ترکمانان در شیراز و تبریز بوده و تفاوت سبک نقاشی آنها بررسی شده است.

 فصل دهم، نتیجۀ آمیختگی سبک‌های تیموریان و ترکمان‌های آق قویونلو و قراقویونلو، نگارگری صفویان را به اوج رساند. در عهد صفویان، نگارگری ایرانی، شکوه و عظمت ویژه‌ای یافت. برای نمونه شهنامه تهماسپ، خمسه تهماسپ و ... . این فصل مخصوصاً به نگاگری در تبریز اختصاص یافته است.

فصل یازدهم، حوزۀ معرفی نگارگری در دوران صفوی در قزوین و مشهد و شیراز است؛ از جمله: هفت اورنگ ابراهیمی، چند شاهنامه مصور، و نقاشان نامدار این دوران.

فصل دوازدهم به نگارگری دوران صفوی در اصفهان اختصاص یافته و نشان می‌دهد که شاه عباس صفوی، پایتخت را از قزوین به اصفهان برده، تقریباً یک شهر نو بنا نهاده و بودجه‌های عظیمی برای بنای ساختمان‌های زیبا و باشکوه تعیین کرده بود و بدین دلیل، از نقاشان نگارخانه و مصورسازی کتاب، کمتر حمایت می‌کرد و وابستگی نقاشان به نگارخانۀ پادشاهی اندک اندک ضعیف، و کار مصورسازی کتاب، آهسته آهسته پژمرده می‌شد.

فصل‌های سیزده، چهارده و پانزده دربارۀ تأثیرات و گسترش نگارگری ایرانی در بخارا، گرگانیان هند و عثمانیان ترکی است.

فصل شانزده به موضوع نگارخانۀ تهران در عهد قاجار می‌پردازد. در این زمان هنر مصورسازی کتاب، تضعیف شده، اما یکسره نمرده بود و چند کتاب، به این هنر آراسته شد؛ مثلاً کتاب مصور شاهنشاه در سال 1810 میلادی و شاهنامه مصور داوری.

نگارگری ایرانی در قرن بیستم میلادی به همت استاد محمود فرشچیان احیا شده؛ اما می‌توان گفت که هنر دیرینۀ مصورسازی کتاب ایرانی در سدۀ بیستم میلادی از بین رفته است.

انتهای پیام