قاری بین‌المللی قرآن کریم در جمع منتخبان جایزه دیپلماسی عمومی قرار گرفت/ از «قرائت» تا «روایت»
«یونس شاهمرادی» قاری نام‌آور ایرانی که افزون بر فتح قله‌های تلاوت قرآن، در عرصه روایت هنرمندانه ایران از واقعیات کشور در عرصه بین‌الملل سرآمد بوده است، در نخستین دوره برگزاری جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی و عمومی شایسته تقدیر انتخاب شد.
به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نخستین دوره «جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی و عمومی جمهوری اسلامی ایران» روز سه‌شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ با حضور جمعی از مقامات، شخصیت‌های فرهنگی و علمی و با مشارکت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد. این رویداد با هدف شناسایی و تقدیر از چهره‌هایی شکل گرفت که در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، دینی، هنری، رسانه‌ای و اجتماعی در معرفی ایران و ارتباط با افکار عمومی جهان نقش‌آفرینی کرده‌اند. در این دوره از ۴۵ چهره داخلی و خارجی تقدیر شد.
در میان برگزیدگان، نام یونس شاهمرادی، قاری بین‌المللی قرآن کریم نیز قرار گرفت؛ انتخابی که بیش از آنکه صرفاً تقدیر از یک قاری ممتاز باشد، می‌توان آن را به‌عنوان توجه به ظرفیت «قرآن، هنر تلاوت و رسانه» در عرصه دیپلماسی فرهنگی تلقی کرد.
شاهمرادی طی سال‌های اخیر از چهره‌های شناخته‌شده نسل جوان قاریان ایرانی بوده است؛ قاری‌ای که آوازه او تنها به محافل داخلی محدود نمانده و با کسب مقام نخست یکی از مهم‌ترین رقابت‌های بین‌المللی تلاوت در عربستان، در معرض توجه گسترده رسانه‌ها و جامعه قرآنی جهان عرب قرار گرفته است.
چهره‌ای برخاسته از نسل جدید قاریان ایرانی
یونس شاهمرادی از قاریان ممتاز و زنجانی‌الاصل کشور است که در سال‌های اخیر در برنامه‌ها و محافل مهم قرآنی کشور حضور داشته است. نام او در کنار موفقیت‌های بین‌المللی، با برنامه تلویزیونی «محفل» نیز برای مخاطبان ایرانی و عرب‌زبان شناخته شده است. در این برنامه تلاوت‌های او از جمله تلاوت سوره فتح مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از نقاط برجسته کارنامه او، حضور در رقابت‌های بین‌المللی قرآن «عطرالکلام» عربستان سعودی در سال ۱۴۰۲ بود؛ رقابتی که با حضور شرکت‌کنندگانی از کشورهای مختلف جهان برگزار شد و داورانی از کشورهای مختلف جهان اسلام در آن حضور داشتند. شاهمرادی در مرحله نهایی با رقبایی از عربستان و مراکش رقابت کرد و مقام نخست رشته تلاوت را به دست آورد.
این موفقیت از چند جهت قابل توجه بود: نخست اینکه یک قاری ایرانی در یک رویداد بزرگ قرآنی در کشور عربستان در صدر قرار گرفت؛ دوم اینکه داوری مسابقه توسط چهره‌هایی از جهان عرب انجام می‌شد؛ و سوم اینکه این رقابت از طریق رسانه‌های عرب‌زبان نیز بازتاب یافت.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، جایزه نفر نخست بخش تلاوت این مسابقات ۳ میلیون ریال سعودی بود. منابع عرب‌زبان نیز کسب این عنوان و دریافت این جایزه را گزارش کرده‌اند.
موفقیتی که فراتر از یک عنوان مسابقه‌ای بود
اهمیت موفقیت شاهمرادی در «عطرالکلام» صرفاً به کسب یک رتبه بین‌المللی محدود نمی‌شود. این حضور فرصتی بود برای اینکه تصویری متفاوت از جامعه قرآنی ایران در فضای عمومی جهان عرب ارائه شود.
در روایت‌هایی که پس از این موفقیت از او منتشر شد، شاهمرادی درباره مواجهه با برخی تصورات موجود درباره ایران سخن گفته بود؛ از جمله اینکه برخی افراد تصور نمی‌کردند یک ایرانی شیعه بتواند در چنین سطحی از تلاوت قرآن در جهان عرب ظاهر شود. این تجربه، به‌خودی‌خود نشان‌دهنده ظرفیت تلاوت قرآن برای ایجاد ارتباط میان جامعه ایرانی و مخاطبان مسلمان در کشورهای دیگر است.
از این منظر، قاری قرآن صرفاً یک اجراکننده هنری نیست؛ در یک میدان بین‌المللی می‌تواند حامل یک زبان مشترک میان ملت‌های مسلمان باشد؛ زبانی که مرزهای ملی و حتی تفاوت‌های مذهبی را تا حدی پشت سر می‌گذارد.
حضور در محافل ملی و بین‌المللی
شاهمرادی پس از موفقیت بین‌المللی خود نیز در برنامه‌ها و رویدادهای مختلف قرآنی حضور داشته است. از جمله در دیدار جمعی از دانشجویان با رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۴۰۳، به‌عنوان قاری جلسه به تلاوت آیاتی از سوره نصر پرداخت و طبق گزارش تسنیم، تلاوت او مورد تحسین حاضران قرار گرفت. همچنین حضور او در برنامه «محفل» باعث شد تلاوتش در قالب یک برنامه پرمخاطب تلویزیونی در دسترس طیف گسترده‌تری از مخاطبان قرار گیرد.
از همین رو کارنامه شاهمرادی را می‌توان در سه سطح تخصصی «موفقیت در رقابت‌های معتبر بین‌المللی قرآن»، «حضور در برنامه‌های پرمخاطب قرآنی و انتشار گسترده تلاوت‌ها» و «ایجاد ارتباط مستقیم با مخاطبان جهان عرب و جامعه قرآنی جهان» مشاهده کرد.
«عاشت یدا ایران»؛ عبور از تلاوت به کنشگری فرهنگی
نقطه‌ای که نقش شاهمرادی را در موضوع دیپلماسی فرهنگی برجسته‌تر کرد، به فعالیت او در سال ۱۴۰۵ بازمی‌گردد.
در پی انتشار یک اثر ضدایرانی از سوی مشاری العفاسی، قاری مشهور کویتی، واکنش‌هایی از سوی جامعه قرآنی ایران و دیگر علاقه‌مندان به قرآن شکل گرفت. در همین زمینه، یونس شاهمرادی با همراهی مجموعه رسانه‌ای «حریم» نماهنگ «عاشت یدا ایران» را تولید و منتشر کرد. رسانه‌ها این اثر را پاسخی قرآنی و هنری به اقدام ا لعفاسی توصیف کردند.
اهمیت این اقدام از آن جهت بود که پاسخ شاهمرادی صرفاً یک واکنش لفظی یا سیاسی نبود؛ او از همان سرمایه‌ای استفاده کرد که بیشترین اعتبار را برای خود در جهان اسلام ایجاد کرده بود: قرائت قرآن و صدای یک قاری بین‌المللی.
به تعبیر دیگر، شاهمرادی در این مقطع از جایگاه «قاری قرآن» به جایگاه «راوی فرهنگی» نیز وارد شد. این اقدام حتی در اسناد و برنامه‌های مرتبط با نقشه راه قرآنی سال ۱۴۰۵ مورد اشاره قرار گرفته است. در گزارش منتشرشده از نشست ترسیم نقشه راه قرآنی، ضمن اشاره به واکنش‌های گسترده جامعه قرآنی به اقدام مشاری العفاسی، از تولید نماهنگ یونس شاهمرادی به‌عنوان یکی از نقاط برجسته این واکنش‌های خودجوش یاد شده است.
ویژگی مهم این اثر؛ استفاده از زبان و منطق قرآن
آنچه «عاشت یدا ایران» را از یک واکنش معمول رسانه‌ای متمایز می‌کند، بهره‌گیری از ادبیات و فضای قرآنی برای پاسخ‌گویی است. شاهمرادی به‌عنوان یک قاری شناخته‌شده در جهان عرب، مخاطبی را هدف قرار داد که با زبان عربی و ادبیات قرآن ارتباط مستقیم دارد. از این منظر، پیام اثر برای مخاطب عرب‌زبان صرفاً پیام یک فعال سیاسی ایرانی نبود؛ بلکه از زبان یک چهره شناخته‌شده قرآنی بیان می‌شد. همین ویژگی می‌تواند یکی از دلایل اهمیت این اقدام در چارچوب دیپلماسی فرهنگی باشد: استفاده از سرمایه فرهنگی موجود برای انتقال یک روایت درباره ایران.
از «قاری ایرانی» تا «راوی ایران»
جایگاه شاهمرادی در نخستین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی و عمومی را می‌توان در همین تحول خلاصه کرد. او پیش از این، با تلاوت خود نماینده توانمندی قرآنی ایران در یک رقابت بین‌المللی شده بود. اما در «عاشت یدا ایران»، از ظرفیت همان شهرت و اعتبار بین‌المللی برای تولید یک پیام فرهنگی درباره ایران استفاده کرد. این تفاوت مهم است.
در عرصه دیپلماسی عمومی، گاهی یک چهره فرهنگی می‌تواند بیش از یک پیام رسمی دولتی با مخاطب خارجی ارتباط برقرار کند؛ زیرا مخاطب او را پیش از هر چیز به‌عنوان یک هنرمند، قاری یا چهره فرهنگی می‌شناسد. شاهمرادی از همین سرمایه استفاده کرد: صدای قرآن، زبان عربی، شناخت مخاطب جهان اسلام و تجربه حضور در بزرگ‌ترین رقابت‌های قرآنی.
انتخاب شاهمرادی در امتداد دیپلماسی فرهنگی قرار دارد
بر اساس توضیح مسئولان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، هدف این جایزه شناسایی «روایتگران مؤثر ایران» و تقدیر از افرادی است که در معرفی ایران در عرصه بین‌المللی نقش داشته‌اند. رئیس این سازمان پیش از برگزاری مراسم نیز بر اهمیت روایتگری و ضرورت معرفی ظرفیت‌های ایران در عرصه بین‌المللی تأکید کرده بود.
قرآن کریم برای مخاطبان مسلمان در کشورهای مختلف یک متن مشترک و بسیار قدرتمند فرهنگی است. شاهمرادی از همین سرمایه مشترک برای برقراری ارتباط استفاده کرد و در ایام پساجنگ بسیار اثرگذار بود.
حضور موفق او در رقابت‌های قرآنی عربستان برای بسیاری از قراء و فعالان قرآنی ثابت کرده بود توانایی ارتباط هنری با فضای قرآنی جهان عرب را دارد با تولید اثری به زبان عربی برای مخاطبان منطقه‌ای، او در واقع کارنامه اجرایی خود را عیار بخشید.
تبدیل یک توانایی هنری به کنش فرهنگی
شاهمرادی صرفاً به اجرای تلاوت اکتفا نکرد و در یک مقطع حساس، از هنر و اعتبار خود برای تولید محتوایی با موضوع ایران استفاده کرد. گزارش‌های مرتبط با نقشه راه قرآنی ۱۴۰۵ نیز از نماهنگ او به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین واکنش‌های خودجوش جامعه قرآنی یاد کرده‌اند.
اثر «عاشت یدا ایران» از قالب سنتی محفل قرآن فراتر رفت و در قالب نماهنگ تولید شد؛ بنابراین امکان انتشار و بازنشر آن در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف وجود داشت. خود مرکز مأوا نیز این اثر را در زمره تولیدات مجموعه «حریم» معرفی کرده است.
می‌توان گفت «عاشت یدا ایران» در کارنامه شاهمرادی یک نقطه اتصال میان سه حوزه قرآن، هنر و روایت ایران است. پیش از این، شهرت اصلی قاری ایران بر پایه هنر تلاوت بود، اما با تولید این نماهنگ، همان توانایی در خدمت یک پیام فرهنگی قرار گرفت. از این منظر، انتخاب او برای جایزه دیپلماسی فرهنگی را نباید تنها تقدیر از یک «قهرمان مسابقات قرآن» دانست؛ بلکه باید آن را تقدیر از ظرفیت یک چهره قرآنی برای ایفای نقش در ارتباط فرهنگی با مخاطب جهانی نیز در نظر گرفت.
یک سرمایه فرهنگی با قابلیت ارتباط با جهان اسلام
یکی از ویژگی های شاهمرادی که انتخاب او را برای چنین جایزه‌ای قابل توضیح می‌کند، این است که مخاطب بین‌المللی او پیش از هر چیز با «ایران» از طریق «قرآن» ارتباط پیدا کرده است. او در مسابقات عربستان نه به‌عنوان یک سخنگوی سیاسی، بلکه به‌عنوان یک قاری ایرانی حضور داشت و در همان جایگاه به مقام نخست رسید. سپس، در «عاشت یدا ایران»، از همان هویت فرهنگی برای بیان روایت خود درباره ایران استفاده کرد.
این مسیر از نظر دیپلماسی فرهنگی اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد یک سرمایه فرهنگی می‌تواند ابتدا اعتماد و توجه ایجاد کند و سپس زمینه انتقال پیام را فراهم سازد. یونس شاهمرادی را می‌توان نمونه‌ای از چهره‌های نسل جدید جامعه قرآنی ایران دانست که فعالیتش از مرزهای یک رقابت تخصصی عبور کرده است.
او با کسب مقام نخست رشته تلاوت دومین دوره مسابقات بین‌المللی «عطرالکلام» عربستان، جایگاه خود را به‌عنوان یک قاری ممتاز ایرانی در عرصه بین‌المللی تثبیت کرد. این مسابقات با حضور شرکت‌کنندگانی از کشورهای متعدد و داورانی از جهان اسلام برگزار شد و موفقیت او بازتاب رسانه‌ای قابل توجهی یافت.
اما نقطه‌ای که بیش از پیش او را در جایگاه یک «کنشگر فرهنگی» قرار داد، تولید نماهنگ «عاشت یدا ایران» در واکنش به اثر منتشرشده از سوی مشاری العفاسی بود؛ اقدامی که در گزارش‌های مرتبط با فعالیت‌های قرآنی سال ۱۴۰۵ نیز به‌عنوان نمونه‌ای شاخص از واکنش خودجوش جامعه قرآنی مورد توجه قرار گرفته است.
از این منظر، تقدیر از یونس شاهمرادی در نخستین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی و عمومی را می‌توان حاصل کنار هم قرار گرفتن سه مؤلفه دانست: اعتبار بین‌المللی در تلاوت قرآن، توانایی ارتباط با مخاطب جهان عرب و تبدیل این سرمایه فرهنگی به روایت رسانه‌ای درباره ایران. همین ترکیب است که جایگاه او را از یک قاری موفق در عرصه مسابقات بین‌المللی فراتر برده و او را به یکی از نمونه‌های قابل توجه ظرفیت جامعه قرآنی ایران برای حضور در عرصه دیپلماسی فرهنگی و عمومی تبدیل کرده است.
