به گزارش  روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به نقل از ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، نشست «ارزیابی بازار نشر کتاب و فرصت‌های توسعه در جنوب شرق آسیا» عصر چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت‌ (۱۴۰۵) هم‌زمان با پنجمین روز از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با حضور حسین بهرامی؛ مدیر انتشارات نخل سبز، محمدرضا ابراهیمی؛ رایزن فرهنگی سابق ایران در اندونزی، حبیب‌رضا ارزانی؛ رایزن فرهنگی ایران در مالزی (به صورت ویدئویی) و به نقل از مستوره بنت حاجی‌محمد، مدیر کتابخانه‌های عمومی ایالت سلانگور مالزی و نیز با حضور علیرضا سبحانی‌نسب، مدیر انتشارات جمال در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

کشورهایی با فرهنگی نزدیک به ما

حسین بهرامی بحث را با چارچوب‌بندی جغرافیایی و فرهنگی جنوب شرق آسیا آغاز کرد و گفت: بخشی از کره زمین که فرهنگ‌ و خرده‌فرهنگ‌هایش به ما نزدیک است، اما تفاوت‌هایی نیز دارد. در این منطقه که حدود یازده کشور را شامل می‌شود، ادیان متفاوتی وجود دارد و طبیعتاً سبک زندگی‌ها نیز متفاوت است. تمرکز این نشست بیشتر بر کشورهایی است که فضای مسلمانی بیشتری دارند.

وی با اشاره به جمعیت مسلمانان منطقه افزود: به‌صورت ویژه بر کشور اندونزی با ۲۷۰ میلیون جمعیت که حدود ۲۳۵ میلیون نفر آن‌ها مسلمان هستند و بزرگ‌ترین کشور اسلامی جهان است و همچنین کشور مالزی با ۳۵ میلیون جمعیت و حدود ۶۰ درصد مسلمان تمرکز داریم. کشورهایی مثل برونئی و بخش مسلمان‌نشین فیلیپین نیز اشتراکات زیادی با ما دارند و فرصت‌های عرضه و صادرات کتاب در این مناطق وجود دارد.

بهرامی سپس تصویری کلان از بازار نشر مالزی ارائه داد و گفت: مالزی کشوری با چهارده ایالت است و مسئله کتاب در این کشور بسیار مهم است. توجه حکومت و دولت به کتاب، با کشور خودمان قابل مقایسه است. دولت‌های حاکم بر مالزی طبق قوانین‌شان از چرخه نشر حمایت می‌کنند.

کشوری که هم شهر کتاب دارد و هم نمایشگاه‌های کتاب استانی برگزار می‌کند

وی به ساختار حمایتی دولت مالزی اشاره کرد و ادامه داد: متصدی مسئله کتاب، وزارت فرهنگ و وزارت آموزش و پرورش مالزی است. در کنار این، مجموعه‌ای دولتی به اسم «کِتا بوکو» به معنای شهر کتاب وجود دارد که یک ارگان کاملاً حکومتی با بودجه مشخص است و هدفش ترویج کتاب‌خوانی است. آن‌ها بن‌های حمایتی شبیه ایران را به دانش‌آموزان، دانشجویان و معلمان ارائه می‌دهند. یک اپلیکیشن و وب‌سایت به نام «بوک کیتا» نیز وجود دارد که ویژگی‌های حمایتی برای خرید کتاب دارد.

مدیر انتشارات نخل سبز به یک نکته جالب در سیاست‌گذاری فرهنگی مالزی اشاره کرد و توضیح داد: تمام چهارده ایالت، نمایشگاه کتاب استانی دارند و این نمایشگاه‌ها عمدتاً در ابتدای ماه میلادی برگزار می‌شود. دلیلش مشخص است: زمانی نمایشگاه می‌گذارند که مردم حقوق گرفته‌اند و پول در جیب‌شان است تا بتوانند خرید کنند. این یعنی رغبت مردم به خرید کتاب برای دولت مهم است و برای آن برنامه‌ریزی می‌کند.

وی با اشاره به آمار بازدید از نمایشگاه کتاب کوالالامپور گفت: مهم‌ترین رویداد، نمایشگاه کتاب کوالالامپور است که حدود دو میلیون بازدیدکننده دارد. با توجه به جمعیت ۳۵ میلیونی، عدد دو میلیون بسیار بالاست. نه تنها در آخر هفته، بلکه در میان هفته نیز صف‌های طولانی خرید کتاب تشکیل می‌شود. نکته ویژه برای ما این است که صنعت نشر مالزی تا چند سال پیش عمدتاً داخلی و محلی بود، ولی حالا به فکر گسترش فضای بین‌المللی افتاده‌اند و این یک فرصت ویژه برای ایرانی‌هاست. اینجا مثل یک زمین بکر است.

بهرامی در تحلیل فرهنگی بازار مالزی اشاره کرد: وقتی در نمایشگاه کتاب مالزی قدم می‌گذارید، حس اسلامیت را خیلی شدید می‌بینید. تقریباً بالای ۹۵ تا ۹۸ درصد خانم‌هایی که شرکت می‌کنند، محجبه کامل هستند. این نکته‌ای است که حتی در اندونزی به این شکل نمی‌بینید. کتاب‌های تعلیمات دینی برای کودک، نوجوان و بزرگسال تیراژهای بسیار بالایی دارند. مثلاً کتاب «محمد از میان کهن‌ترین منابع» نوشته مارتین لینگز که در ایران ترجمه شده، در اندونزی فقط توسط یک ناشر ۱۸۰ هزار نسخه چاپ شده است.

وی تأکید کرد: مسئله مهم، شناخت مختصات جامعه است. یکی از این مختصات، فضای مجازی است. برای ورود به این بازار باید در اینستاگرام، تیک‌تاک و فیسبوک کار جدی کرد. اساساً جنوب شرق آسیا منطقه پذیرایی برای افکار فرهنگی است و اگر ما این خلأ را پر نکنیم، تمدن غرب آن را پر می‌کند، کما اینکه در برخی بخش‌ها این کار را کرده است. قوانین کپی‌رایت در مالزی کاملاً مطابق اصول جهانی رعایت می‌شود و برخلاف برخی کشورها، ناشران نگران انتشار غیرمجاز کتاب‌هایشان نیستند. هزینه خرید رایت نیز در مقایسه با کشورهای غربی سنگین نیست.

اندونزی دنبال گفتمان جدیدی از اسلام است

در ادامه این نشست، محمدرضا ابراهیمی، رایزن فرهنگی سابق ایران در اندونزی، به تحلیل بازار این کشور پرداخت: اندونزی ظرفیت بسیار مهمی در جهان اسلام دارد. با حدود ۲۸۰ میلیون جمعیت، حدود ۸۲ درصد مسلمان هستند. مردم بسیار خونگرم و علاقه‌مند به ایران هستند. بر اساس نظر کارشناسان اقتصادی، اندونزی در ۱۰ سال آینده جزو کشورهای برتر اقتصادی جهان خواهد بود.

وی با اشاره به رقابت سنگین قدرت‌های جهانی در اندونزی گفت: حجم مبادلات تجاری اندونزی ابتدا با چین است و سپس آمریکا. کشورهای عربی مانند امارات نیز به شدت در حال سرمایه‌گذاری هستند و جایگاه عربستان را در این بازار گرفته‌اند. آمریکایی‌ها نیز تفاهم‌نامه‌های اقتصادی و نظامی امضا کرده‌اند. حتی ترکیه هم در دانشگاه‌ها و مراکز علمی آن‌جا فعال شده است.

ابراهیمی با اشاره به ساختار قدرت در اندونزی ادامه داد: ساختار حکمرانی در اندونزی زاییده سازمان‌های بزرگ اسلامی مانند «نهضت‌العلماء» و «محمدیه» است. دولت جدید به ریاست پرابوو سوبیانتو نیز سهم خود را از نهضت‌العلماء می‌گیرد. گرایش سیاسی و مذهبی این سازمان‌ها به عربستان و امارات نزدیک‌تر است.

رایزن فرهنگی سابق ایران در اندونزی به تغییرات ایدئولوژیک در این کشور اشاره کرد و گفت: اندونزی را باید در میدان شناخت، نه صرفاً در مقالاتی که متعلق به گذشته است. آن‌ها دنبال گفتمان جدیدی از اسلام هستند. سازمان نهضت‌العلماء با بیش از ۹۰ میلیون عضو، داعیه‌دار «اسلام میانه‌رو» است و این پیام را به سازمان ملل ارائه می‌دهد.

وی افزود: آن‌ها حتی در حرکات نمایشی نیز این را نشان دادند؛ زمانی که پاپ را به اندونزی دعوت کردند و آن تشریفات مفصل را برگزار کردند، در امتداد همان پیام صلح و میانه‌روی بود. ارتباطاتشان با غرب و اروپا بسیار خوب شده است. اما نکته جالب این است که در قانون اساسی اندونزی، استعمار به رسمیت شناخته نمی‌شود. اگر می‌بینید در برابر رژیم اشغالگر قدس موضع می‌گیرند، نشأت‌گرفته از همین بند قانونی است. ما در اندونزی جریان‌های همسو و غیرهمسو داریم. جریان‌های همسوی ما شیعیان عزیزی هستند که حیات سازمانی آن‌ها محصول انقلاب اسلامی ایران و نگاه امام خمینی به عدالت جهانی است.

۶ عرصه مهم برای حضور کتابی ایران در مالزی

پس از آن، حبیب‌رضا ارزانی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مالزی، در یک پیام ویدئویی به تشریح فرصت‌های بازار کتاب ایران در این کشور پرداخت. وی با اشاره به تجربه دوساله خود گفت: ۶ عرصه بسیار مهم برای حضور کتاب ایران وجود دارد. عرصه اول، کتاب‌های تمدن و فرهنگ ایران اسلامی است. با توجه به ترکیب جمعیتی مالزی که متشکل از مالایی‌ها، چینی‌تبارها و هندی‌تبارهاست، کتاب‌های مربوط به هنر و معماری ایرانی، نوروز، جاده ابریشم و سبک زندگی ایرانی اسلامی می‌تواند چهره تمدنی ایران را به‌خوبی نشان دهد. مردم مالزی نگاه تمدنی و ارزشمندی به ایران دارند.

ارزانی دومین عرصه را آثار مولانا، حافظ و سعدی معرفی کرد و ادامه داد: مولانا جایگاه ویژه‌ای در جنوب شرق آسیا دارد. نگرش‌های صوفیانه در این منطقه علاقه‌مند به آثار مولانا هستند. ترجمه روان آثار مولانا، داستان‌های مثنوی و طراحی مدرن و جذاب می‌تواند نوجوانان را نیز با این مفاهیم آشنا کند.

وی عرصه سوم را کتاب‌های کودک و نوجوان دانست و افزود: تصویرگری ایرانی یک مزیت رقابتی است و دست برتر ما در این منطقه محسوب می‌شود. بازار کتاب کودک بسیار ارزشمند است، زیرا بحث خانواده و تربیت فرزند برای مالایی‌ها حیاتی است.

رایزن فرهنگی ایران چهارمین عرصه را کتاب‌های موفقیت خانواده و سبک زندگی عنوان کرد و گفت: کتاب‌های تربیت فرزند، آرامش و معنویت و مدیریت زندگی از نگاه اسلامی در اینجا پرفروش است. مالایی‌ها به دنبال مدل تربیت اسلامی کاربردی هستند که با علم روز قرین باشد و ایران در این زمینه حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

وی عرصه پنجم را کتاب‌های دانشگاهی و علمی منتخب دانست و ادامه داد: مالزی قطب علمی منطقه است. زمانی بیش از ۲۰ هزار دانشجوی ایرانی در مالزی تحصیل می‌کردند. کتاب‌های حوزه مطالعات اسلامی، فلسفه، هوش مصنوعی و فناوری با رویکرد اخلاقی و پزشکی در اینجا بازار دارد.

ارزانی ششمین و آخرین عرصه را کتاب‌های آشپزی و گردشگری معرفی کرد و با اشاره به فرهنگ غذایی مالایی‌ها گفت: مالایی‌ها با غذا عجین هستند و کمتر جلسه‌ای است که در آن غذا سرو نشود. کتاب‌های آشپزی ایرانی با برند حلال، فرهنگ چای ایرانی و کتاب‌های گردشگری که زیبایی‌های ایران را نشان دهد، بازار خوبی دارد.

وی با هشدار نسبت به برخی خطاهای راهبردی نسبت به این منطقه، ادامه داد: کتاب‌های کاملاً سیاسی، شعاری و ایدئولوژیک خط قرمز مالزی است. کتاب‌های سنگین ایدئولوژیک، کتاب‌هایی با طراحی قدیمی و ترجمه‌های انگلیسی ضعیف در اینجا بازار ندارد. همچنین یک اشتباه راهبردی ما این بود که فکر می‌کردیم کتاب‌های ترجمه‌شده به زبان اندونزیایی در مالزی هم استفاده می‌شود، در حالی که مالزی جایگاه فرهنگی برتری برای خود قائل است و این کتاب‌ها را مطالعه نمی‌کند. ترجمه باید اختصاصاً به زبان مالایی انجام شود.

ارزانی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: ما می‌توانیم سبد کتاب ایران را در پنج مفهوم «ایران دیدنی»، «ایران معنوی»، «ایران خانواده»، «ایران هنری» و «ایران علمی و آینده‌ساز» در مالزی عرضه کنیم.

علاقه مالزیایی‌ها به تصویرگری ایرانیان

در بخش پایانی این نشست، حسین بهرامی به ارائه گزارشی از سخنان مستوره بنت حاجی محمد، مدیر کتابخانه‌های عمومی ایالت سلانگور مالزی پرداخت و گفت: ایشان پس از مشاهده تصویرگری‌های ایرانی بسیار متعجب شدند و آن را پلی برای ارتباط دو کشور دانستند.

بهرامی به نقل از این مقام فرهنگی مالزیایی افزود: ایشان اعلام کردند که ما شانزده سال نمایشگاه کتاب سلانگور را به‌صورت محلی برگزار کردیم تا اینکه در سال ۲۰۲۱ متوجه شدیم بیش از ۷۰ درصد تجارت جهانی کتاب در حوزه تبادل رایت بر روی کتاب‌های کودک انجام می‌شود و میلیاردها دلار در این فضا جریان دارد. این انگیزه شد که از سال ۲۰۲۲ این نمایشگاه را بین‌المللی کنیم و از کشورهای مختلف دعوت به عمل آوریم. ایشان گفتند ما فستیوال کتاب کودک را در آگوست ۲۰۲۶ برگزار می‌کنیم و از همه ایرانیان دعوت می‌کنیم.

مدیر انتشارات نخل سبز در توضیح پیشنهادهای این مقام مالزیایی ادامه داد: ایشان دو پیشنهاد مشخص داشتند. اول اینکه ایران و مالزی می‌توانند در حوزه ادبیات کودک و تصویرگری کار مشترک انجام دهند. کتاب‌هایی که نشرهای ایرانی نظیر مهرک و چند نشر دیگر با تصویرگری‌های جذاب ارائه کردند، در نمایشگاه‌ها بسیار مورد استقبال قرار گرفت و حتی برخی از این کارها به زبان مالایی در حال چاپ است و هفته آینده رونمایی می‌شود. دومین مسئله فرهنگ و چاپ مشترک بود. ایشان رسماً اعلام آمادگی کردند که نویسنده از ما باشد و تصویرگر از ایران یا بالعکس.

بهرامی به دیگر پیشنهادهای این مدیر مالزیایی اشاره کرد و گفت: ایشان همچنین اعلام کردند که ما در ایالت سلانگور یک مرکز آموزش آنلاین زبان برای هشت زبان راه‌اندازی کرده‌ایم که کاملاً رایگان است و ما بودجه آن را تأمین می‌کنیم. ما آمادگی داریم زبان فارسی را هم اضافه کنیم و هزینه استاد و کلاس‌ها را پرداخت کنیم. آخرین مسئله نیز حمایت کامل از پروژه‌های ترجمه از مالایی به فارسی و بالعکس بود.

وی در خاتمه از ناشران ایرانی برای شرکت در فستیوال کتاب کودک آگوست و نمایشگاه کتاب سلانگور در نوامبر ۲۰۲۶ دعوت رسمی به عمل آورد.

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیست‌وششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار می‌شود.

انتهاء پیام /