به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، همزمان با ایام تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، اصغر فارسی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ترکیه در گفت‌وگویی یک‌ساعته و تفصیلی با شبکه تلویزیونی «اولوسال کانال» به بررسی مفهوم نظام سلطه، مقاومت، استقلال ملی، نظم منطقه‌ای و نقش رهبر شهید در شکل‌گیری گفتمان ضدسلطه در منطقه غرب آسیا پرداخت.

این مصاحبه در ادامه مجموعه فعالیت‌های رسانه‌ای رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران برای معرفی ابعاد مختلف شخصیت و میراث رهبر شهید انجام گرفت.

با توجه به رویکرد ملی‌گرا، چپ‌گرا، استقلال‌طلب و منتقد سیاست‌های آمریکا و ناتو در اولوسال کانال، محتوای گفت‌وگو بر ابعاد سیاسی، ضداستعماری، منطقه‌ای و استقلال‌طلبانه اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای متمرکز بود.

رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد مفهوم مقاومت را از برداشت‌های محدود نظامی و مذهبی فراتر برده و آن را به‌عنوان یک جهان‌بینی سیاسی، تاریخی و ضداستعماری برای دفاع از استقلال ملت‌های منطقه تبیین کند.

اهمیت گفت‌وگو با اولوسال کانال

اولوسال کانال از شبکه‌های تلویزیونی شناخته‌شده ترکیه است که در تحلیل مسائل داخلی و خارجی، رویکردی ملی‌گرا، جمهوری‌خواه، استقلال‌طلب، اوراسیایی و منتقد سیاست‌های آمریکا و ناتو دارد. مخاطبان این شبکه شامل طیفی از نیروهای ملی‌گرا، چپ‌گرا، اوراسیایی، نظامیان بازنشسته، دانشگاهیان، فعالان سیاسی و مخالفان وابستگی ترکیه به غرب هستند.

هرچند بسیاری از مخاطبان این رسانه از نظر مذهبی و ایدئولوژیک با جمهوری اسلامی ایران تفاوت دارند، در موضوعاتی مانند استقلال ملی، مخالفت با امپریالیسم، نقد مداخلات آمریکا، مقابله با تجزیه کشورهای منطقه، ضرورت خروج نیروهای خارجی و شکل‌گیری نظم چندقطبی، زمینه‌های فکری مشترکی وجود دارد. ازاین‌رو، حضور در اولوسال کانال فرصتی فراهم کرد تا اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی با زبانی سیاسی، تاریخی و استقلال‌طلبانه و متناسب با مخاطبان غیرمذهبی ترکیه معرفی شود.

معرفی آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان معمار گفتمان مقاومت

در آغاز گفت‌وگو، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد: آیت‌الله خامنه‌ای را می‌توان از زوایای مختلف بررسی کرد؛ به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران، فقیه، سیاستمدار، مدیر نظام سیاسی و شخصیتی فرهنگی و ادبی. بااین‌حال، برای درک جایگاه تاریخی ایشان در سطح منطقه‌ای، باید نقش او در تکوین، توسعه و تثبیت گفتمان مقاومت در غرب آسیا را مورد توجه قرار داد.

فارسی با توضیح اینکه مخاطب گفتمان مقاومت تنها شهروندان ایرانی یا گروه‌های شیعی نبودند؛ بلکه همه ملت‌ها و جریان‌هایی را شامل می‌شد که با استعمار، اشغال، تحقیر تاریخی، وابستگی سیاسی و سلطه نظامی مواجه بودند، افزود: از این منظر، میراث آیت‌الله خامنه‌ای را باید در سطح یک گفتمان منطقه‌ای و ضداستعماری بررسی کرد؛ گفتمانی که می‌کوشید تجربه‌ها و مبارزات پراکنده ملت‌های منطقه را در چارچوب یک مسئله مشترک، یعنی سلطه و وابستگی، معنا کند.

مفهوم نظام سلطه

یکی از اصلی‌ترین مباحث مطرح‌شده در مصاحبه، تعریف «نظام سلطه» در منظومه فکری رهبر شهید بود. رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی با اشاره به اینکه نظام سلطه صرفاً به معنای برتری نظامی یک کشور بر کشورهای دیگر نیست گفت: سلطه ساختاری چندلایه است که از ابزارهای سیاسی، اقتصادی، نظامی، رسانه‌ای، فرهنگی، علمی و حقوقی برای تحمیل اراده قدرت‌های بزرگ بر ملت‌های دیگر استفاده می‌کند.

در نظام سلطه، روابط بین‌المللی بر اساس برابری و احترام متقابل تنظیم نمی‌شود. قدرت‌های بزرگ برای خود حق مداخله نظامی، تحریم، تهدید، تغییر حکومت‌ها و تعیین سیاست کشورهای دیگر را قائل‌اند، اما ملت‌های مستقل را از همین حقوق محروم می‌کنند. یکی از مهم‌ترین ابزارهای این نظام، طبیعی و اجتناب‌ناپذیر نشان دادن نابرابری است.

نظام سلطه تلاش می‌کند ملت‌ها را متقاعد سازد که قدرت‌های بزرگ شکست‌ناپذیرند و کشورهای کوچک‌تر چاره‌ای جز تبعیت ندارند. از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، مقابله با سلطه پیش از آنکه در میدان نظامی آغاز شود، در عرصه ذهن و اراده ملت‌ها شکل می‌گیرد. ملتی که استقلال و توانایی خود را باور نداشته باشد، پیشاپیش شکست خورده است.

آمریکا به‌عنوان محور نظم سلطه‌محور

در بخش دیگری از مصاحبه، جایگاه آمریکا در مفهوم نظام سلطه مورد بررسی قرار گرفت، رایزن فرهنگی کشورمان تصریح کرد : مخالفت رهبر شهید با آمریکا صرفاً ناشی از چند اختلاف دوجانبه، پرونده هسته‌ای یا تحریم‌های اقتصادی نبود. آمریکا در اندیشه ایشان مهم‌ترین نماد و مرکز نظم سلطه‌محور معاصر به شمار می‌رفت.

وی افزود: این نظم در غرب آسیا بر چند ستون استوار است. حمایت همه‌جانبه از رژیم صهیونیستی، استقرار پایگاه‌های نظامی، کنترل منابع انرژی، پشتیبانی از دولت‌های وابسته، جلوگیری از ظهور قدرت‌های مستقل منطقه‌ای و استفاده از فشارهای مالی، رسانه‌ای و فرهنگی. بر اساس این برداشت، مقاومت در برابر آمریکا نمی‌تواند تنها به عرصه نظامی محدود باشد. استقلال اقتصادی، خودباوری فرهنگی، تولید علم و فناوری، رسانه مستقل و همکاری میان کشورهای منطقه نیز اجزای ضروری مقابله با سلطه‌اند. قدرت آمریکا تنها بر تسلیحات، اقتصاد و پایگاه‌های نظامی استوار نیست، بلکه به تصور شکست‌ناپذیری آن در ذهن ملت‌ها نیز وابسته است. هنگامی که این تصور از میان برود، زمینه برای سیاست مستقل و مقاومت فعال فراهم می‌شود.

از خاورمیانه تا غرب آسیا؛ استعمارزدایی از زبان

بخشی از گفت‌وگو به تأکید رهبر شهید بر استفاده از اصطلاح «غرب آسیا» به‌جای «خاورمیانه» اختصاص یافت و رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی توضیح داد: این تغییر تنها یک انتخاب واژگانی نبود. اصطلاح خاورمیانه از زاویه نگاه اروپا شکل گرفته است و منطقه را بر اساس فاصله و موقعیت آن نسبت به غرب تعریف می‌کند. این اصطلاح به‌طور ضمنی غرب را مرکز جغرافیا و سیاست جهان قرار می‌دهد. در مقابل، «غرب آسیا» منطقه را بر اساس جایگاه واقعی جغرافیایی، تاریخی و تمدنی آن تعریف می‌کند. رهبر شهید با استفاده از این اصطلاح می‌کوشید منطقه را از نقشه ذهنی غرب‌محور خارج کند و بر هویت مستقل آسیایی آن تأکید نماید.

رایزن فرهنگی خاطرنشان کرد: سلطه تنها از طریق ارتش، پایگاه نظامی و تحریم اعمال نمی‌شود؛ زبان، مفاهیم، نقشه‌ها و نظام‌های دانایی نیز ابزار سلطه‌اند. اگر ملت‌های منطقه خود را همواره از زاویه دید قدرت‌های خارجی تعریف کنند، پیش از شکست سیاسی در میدان معنا و معرفت شکست خورده‌اند.

این بحث برای مخاطبان اولوسال کانال و جریان‌های اوراسیایی ترکیه اهمیت ویژه‌ای داشت؛ زیرا آن‌ها نیز بر بازگشت ترکیه به هویت آسیایی، استقلال از غرب و گسترش همکاری با قدرت‌های اوراسیایی تأکید می‌کنند.

نظم منطقه‌ای مستقل و خروج نیروهای خارجی

یکی دیگر از محورهای مصاحبه، نظم مطلوب منطقه‌ای در اندیشه رهبر شهید بود. در نظم آمریکامحور، آمریکا خود را ضامن امنیت منطقه معرفی می‌کند، رژیم صهیونیستی از برتری نظامی برخوردار است و بسیاری از دولت‌ها سیاست‌های امنیتی خود را با راهبردهای واشنگتن هماهنگ می‌کنند. آیت‌الله خامنه‌ای این الگو را عامل بی‌ثباتی، وابستگی و جنگ می‌دانست.

از منظر ایشان، قدرت‌هایی که خود عامل اشغال، فروش تسلیحات، کودتا و ایجاد بحران‌اند، نمی‌توانند ضامن امنیت پایدار منطقه باشند. نظم مطلوب ایشان بر خروج نیروهای خارجی، استقلال کشورهای منطقه، همکاری دولت‌های مستقل، مقابله با تجزیه‌طلبی و تأمین امنیت از درون منطقه استوار بود.

رایزن فرهنگی ایران در ترکیه تأکید کرد: ایران و ترکیه به‌عنوان دو کشور بزرگ غرب آسیا، برای تأمین امنیت خود نیازی به مداخله قدرت‌های فرا منطقه‌ای ندارند.

هنر، ادبیات و تولید فرهنگ مقاومت

در مصاحبه با اولوسال کانال، به نقش فرهنگ، ادبیات و هنر در گفتمان مقاومت نیز اشاره شد و فارسی با تاکید بر این که آیت‌الله خامنه‌ای مقاومت را تنها مسئله میدان نظامی و سیاست خارجی نمی‌دانست، اشاره کرد: مقاومت برای تداوم تاریخی به حافظه، روایت، قهرمان و تخیل اجتماعی نیاز دارد.  ادبیات دفاع مقدس، سینمای جنگ، شعر مقاومت، روایت شهدا و سرودهای حماسی، در شکل‌گیری حافظه جمعی جامعه نقش دارند

وی افزود: ملت‌ها صرفاً بر اساس محاسبات اقتصادی و سیاسی حرکت نمی‌کنند؛ داستان‌ها، نمادها و قهرمانان نیز می‌توانند اراده تاریخی تولید کنند. آیت‌الله خامنه‌ای با تسلطی که بر ادبیات و فرهنگ سه زبان فارسی، ترکی و عربی داشتند همواره بر استفاده متعهدانه از ظرفیت‌های ادبی تاکید می‌کردند.

انتهای پیام/