برگزاری کرسی علمی-ترویجی تطور فقه الخلاف به فقه الامه در نمایندگی قم.
این نشست پنجشنبه، اول مرداد با همکاری گروه فقه مقارن مرکز پژوهشی حلال و دبیرخانه جایزه شهید صدر برگزار شد.
اساتید حاضر: آیتالله مدنی بجستانی «تطور فقه مقارن از عصر حدیث تا معاصر» آیتالله مبلغی «جایگاه فقه حلال در منظومه فقه مقارن» مولوی محمد اسحاق مدنی (مجازی) «فقه مقارن از منظر مذهب حنفیه»
دبیر جلسه: میلاد امیدوار
مشروح جلسه و نظرات اساتید به شرح ذیل میباشد:
برگزاری کرسی علمی-ترویجی با عنوان «تطور از فقه الخلاف به فقه الامة»
در تاریخ اول مرداد ماه ۱۴۰۵ کرسی علمی-ترویجی با عنوان «تطور از فقه الخلاف به فقه الامة» برگزار گردید. این نشست تخصصی با همکاری و مشارکت گروه فقه مقارن مرکز پژوهشی حلال حوزه علمیه مروی و همچنین دبیرخانه جایزه جهانی شهید صدر ساماندهی و اجرا شد. در این نشست، اساتید برجسته حوزه و دانشگاه به ارائه دیدگاهها و نظرات تخصصی خود پرداختند که در ادامه، خلاصه مباحث مطرح شده توسط هر یک از این اساتید به صورت تفکیک شده ارائه میگردد.
«تعاطی و تفاعل فقهی مذاهب اسلامی»
آیتالله مدنی بجستانی در این نشست علمی، بحث خود را با موضوع «تعاطی و تفاعل فقهی مذاهب اسلامی» ارائه نمودند. محور و کانون اصلی مباحث ایشان، تبیین دقیق نقش فقه مقارن به عنوان یک پشتوانه علمی و نظری مستحکم برای تحکیم وحدت امت اسلامی بود. ایشان در این راستا به بررسی و نقد نظریات مختلف پیرامون دادوستد فقهی میان مذاهب پرداختند. از جمله این موارد، «نظریه رد تعاطی» بود که تبادل فقهی را به دلیل تفاوت در حق و باطل نادرست میداند. همچنین «نظریه تبعیت» که بر انتخاب سلیقهای احکام برای رسیدن به وحدت تأکید دارد، توسط ایشان به عنوان رویکردی تقلیلگرایانه نقد شد. افزون بر این، «نظریه ابداع احتمالات» که فقه مقارن را صرفاً ابزاری برای یافتن دیدگاههای جدید و مشترکات میداند، مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت، استاد مدنی بجستانی نظریه برگزیده را با استناد به دیدگاه آیتالله بروجردی مطرح کردند. ایشان تأکید کردند که با توجه به مرجعیت علمی اهلبیت (ع) و رواج فقه اهلسنت در دوران خلفا، درک دقیق «تقریر معصوم» نیازمند تسلط بر فقه مقارن است. واکاوی مفاهیمی نظیر «تفریق در نماز» و «شهید معرکه» از ثمرات عملی این رویکرد شمرده شد.
«جایگاه فقه حلال در منظومه فقه مقارن»
آیتالله مبلغی در بخش دیگری از این کرسی ترویجی، به بررسی «جایگاه فقه حلال در منظومه فقه مقارن» پرداختند. ایشان با طرح ضرورت ارائه یک تقسیمبندی جامع و ساختاریافته، طرحی نوین ارائه دادند که زمینهساز ریلگذاری دقیق فقهی، سرمایهگذاری اجتماعی و توسعه کاربردی فقه مقارن در جهان اسلام است. این رویکرد به جای تعاریف محدود، حد و مرز دقیق اقسام حلال را مشخص میسازد. آیتالله مبلغی حلال را امری کاملاً تشریعی و اعتباری از سوی خداوند دانستند و موضوعات آن را در چهار محور دستهبندی کردند: موضوعات تکوینی بلاشرط (طیبات) که حلیت آنها اصل است، موضوعات تکوینی مشروط که حلیت موکول به تحقق قیدی مانند تزکیه است، سلوکیات و سبک زندگی که اصل در آن حلیت بوده و حرمت خط قرمز است، و حلال در داد و ستد و تسخیر طبیعت که شامل عقود نوظهور و فناوریهای نوین میشود. پیوند فقه حلال با مبانی کلامی و فلسفه شریعت، ضرورت توجه به «عزائم» مانند حفظ وحدت و آبروی مسلمانان را آشکار میسازد که اصولی حاکم بر سایر ادله بوده و تمدنسازی فقهی را رقم میزنند.
«فقه مقارن از منظر مذهب حنفیه»
مولوی محمد اسحاق مدنی که به صورت مجازی در این نشست حضور داشتند، بحث خود را با عنوان «فقه مقارن از منظر مذهب حنفیه» ارائه کردند. ایشان اجتهاد را ویژگی منحصربهفرد اسلام برای حل مسائل مستحدثه پس از خاتمیت پیامبر (ص) دانستند. وی با تأکید بر اینکه فقه شیعه و اهلسنت تقابل بنیادین ندارند و اشتراکات آنها در مجموع یکسان و فراتر از اختلافات انگشتشمار است، تصریح کرد که در صورت اختلاف با یک مذهب، با مذهبی دیگر توافق وجود دارد. به بیان ایشان، فقه حنفی به دلیل استقرار امام ابوحنیفه در کوفه و بهرهگیری از شاگردان حضرت علی (ع)، بیشترین نزدیکی را به فقه شیعه دارد. فقهای حنفی جایگاه ویژهای برای روایات و قضاوتهای حضرت علی (ع) قائلند و در مواردی چون اعتبار خط قاضی یا تعیین حد تعزیر، قواعد مذهبی و قیاس را به احترام روایت ایشان کنار میگذارند. در پایان خاطرنشان شد که با توجه به سیره صحابه و بزرگان در همکاری و جانفشانی برای اسلام، وظیفه امروز امت اسلامی تمرکز بر مشترکات فراوان و انسجام نیروها برای پاسداری از دین و وحدت اسلامی است.
چشمانداز و برنامههای آتی گروه فقه مقارن
این نشست تخصصی، سرآغاز فعالیتهای «گروه فقه مقارن» در مرکز پژوهشی حلال حوزه علمیه مروی محسوب میشود. این گروه علمی با عنایت ویژه تولیت محترم حوزه علمیه مروی، حضرت آیتالله تحریری، و ذیل مرکز پژوهش حلال به مدیریت حجتالاسلام صادقی تأسیس و پایهگذاری شده است. راهبری علمی این گروه را آیتالله احمد مبلغی بر عهده دارند و بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، انشاءالله علاوه بر استمرار برگزاری نشستها و کرسیهای علمی، تدوین و نشر ویژهنامههای تخصصی «فقه مقارن حلال» نیز در دستور کار جدی این گروه قرار خواهد داشت. لاز م به ذکر است مسئولیت دبیری این نشست علمی ترویجی بر عهده جناب آقای میلاد امیدوار بوده است.
