نخستین نشست علمی این هیأت در دانشگاه موسیقی و هنرهای زیبای آنکارا برگزار شد. در این نشست، هوشنگ جاوید، مجید عصری و رضا مهدوی به ایراد سخنرانی پرداختند.

این برنامه با حضور رئیس دانشکده موسیقی، جمعی از اعضای هیأت علمی و ده‌ها نفر از دانشجویان رشته موسیقی و با عنوان «نگاهی به فرهنگ موسیقی ایران» برگزار شد.

هوشنگ جاوید در این نشست، به تبیین جایگاه آیین‌های موسیقایی در سنت و فرهنگ ایرانی پرداخت. وی با تأکید بر اینکه سنت‌های موسیقایی یکی از مهم‌ترین حلقه‌های پیوند فرهنگی میان ایران و ترکیه به شمار می‌آیند، اظهار داشت: حاصل بیش از چهل سال پژوهش میدانی من در مناطق مختلف ایران نشان می‌دهد که نزدیک به سه هزار آیین موسیقایی در کشور وجود دارد؛ از این منظر، ایران یکی از غنی‌ترین کشورهای جهان در حوزه آیین‌های موسیقایی محسوب می‌شود.

وی تنوع قومی را یکی از عوامل اصلی این غنا دانست و افزود: حضور اقوام گوناگون در ایران، ضمن ایجاد تنوع در سنت‌های موسیقایی، زمینه‌ساز تعامل فرهنگی میان این اقوام و نیز پیوند موسیقایی ایران با کشورهای پیرامونی از جمله ترکیه شده است.

جاوید با اشاره به اشتراکات ایران و ترکیه در سنت‌های عاشیقی و روایت‌هایی همچون کوراوغلو و قراجه‌اوغلان، این عناصر را از مصادیق بارز اشتراک فرهنگی دو کشور برشمرد.

در ادامه این نشست، مجید عصری، هنرمند و پژوهشگر موسیقی، مقاله‌ای علمی با موضوع «مقایسه تجربه موسیقایی ایران و ترکیه در دوره صفوی» ارائه کرد. وی با اشاره به رویارویی سیاسی دولت‌های صفوی و عثمانی، تأکید کرد که با وجود این تقابل، در عرصه هنری و فرهنگی شاهد تعامل سازنده و معناداری میان دو طرف بوده‌ایم که موسیقی یکی از روشن‌ترین نمونه‌های آن است.

عصری توضیح داد که در دوره صفوی، موسیقی ایرانی به‌تدریج از موسیقی مقامی به موسیقی دستگاهی گذار کرد و این تحول در دوره قاجار به تثبیت کامل رسید؛ در حالی که در قلمرو عثمانی، موسیقی مقامی تداوم یافت و به‌مرور به یک نظام کلاسیک با تدقیق نظری تبدیل شد.

وی این تفاوت تئوریک را منشأ تفاوت در کارکردهای موسیقایی دانست و به مقایسه نظام دوازده‌گانه دستگاه‌ها در دو مکتب ایرانی و عثمانی پرداخت.

تعمیق همکاری‌های هنری و دانشگاهی 

سومین سخنران این نشست، رضا مهدوی، پژوهشگر و نوازنده شناخته‌شده سنتور، بود. وی در سخنرانی خود با عنوان «بازشناسی موسیقی ملی در ایران»، دوره قاجاریه را مقطعی کلیدی در تاریخ موسیقی ملی ایران معرفی کرد.

مهدوی با اشاره به جایگاه فراهان در تاریخ فرهنگی ایران، به نقش میرزا عبدالله فراهانی در تثبیت نظام دستگاهی موسیقی ایران پرداخت و افزود: دستگاه‌های تدوین‌شده توسط میرزا عبدالله، با گذشت بیش از یک قرن، همچنان به‌عنوان مبنای آموزش موسیقی ایرانی در مراکز علمی و هنری کشور تدریس می‌شوند.

وی سپس به معرفی ساز سنتور پرداخت و آن را از سازهای بنیادین موسیقی ایرانی دانست که از طریق مسیرهای تاریخی همچون جاده ابریشم، در گستره‌ای وسیع از چین تا اروپا گسترش یافته و نمونه‌هایی از آن در فرهنگ‌های موسیقایی هند، ایرلند، ایتالیا و جهان عرب دیده می‌شود.

در پایان این نشست، مسئولان دانشگاه موسیقی و هنرهای زیبای آنکارا ضمن استقبال از حضور هنرمندان و پژوهشگران ایرانی، بر ضرورت تعمیق همکاری‌های هنری و دانشگاهی میان دو طرف تأکید کردند.

هنر در مناسبات ایران و ترکیه

دومین برنامه علمی هیأت، حضور در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه آنکارا بود. این نشست با حضور اعضای هیأت علمی، هنرمندان و دانشجویان کنسرواتوار ملی آنکارا برگزار شد و در آن، هوشنگ جاوید و مجید عصری به سخنرانی پرداختند.

در ابتدای برنامه، زینب اردوغان، رئیس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه آنکارا، با اشاره به پیشینه تاریخی روابط فرهنگی ایران و ترکیه و جایگاه هنر در مناسبات دو کشور، از میزبانی هنرمندان و پژوهشگران ایرانی ابراز خرسندی کرد و بر لزوم تداوم این تعاملات تأکید نمود.

هوشنگ جاوید با تمرکز بر آیین‌های موسیقایی ایران و نقش آن‌ها در پیوند تاریخی اقوام، نمونه‌هایی از آیین‌های فولکلوریک موسیقایی در مناطق مختلف ایران ارائه داد.

وی حوزه‌هایی چون شادی، سوگ، نیایش، مناسبات اجتماعی، فعالیت‌های شغلی، آیین‌های دینی و جشن‌های ملی را از مهم‌ترین عرصه‌های بروز فرهنگ موسیقایی ایرانی دانست و نمونه‌هایی از گیلان، کردستان، آذربایجان و لرستان مطرح کرد.

هوشنگ جاوید همچنین، به شباهت‌های این سنت‌ها با موسیقی آناتولی اشاره کرد.

در ادامه، مجید عصری به تبیین سیر تحول موسیقی دستگاهی در ایران پرداخت و با مقایسه آن با موسیقی مقامی، نقش کارکردهای سیاسی و اجتماعی موسیقی در دوره صفوی را مورد بررسی قرار داد.

وی تأکید کرد که در این دوره، عاشیق‌ها نقش محوری در انتقال پیام‌های اجتماعی و سیاسی ایفا می‌کردند و دولت صفوی، به‌ویژه در عصر شاه اسماعیل، از موسیقی عاشیقی به‌عنوان ابزاری فرهنگی بهره می‌برد.

عصری با اشاره به شخصیت دده قربانی، این هنرمند را نمونه‌ای برجسته از تعامل موسیقایی میان دو دولت صفوی و عثمانی دانست.

وی سپس به‌صورت عملی، تفاوت‌های میان دستگاه‌ها و مقام‌های موسیقایی در دو سنت ایرانی و عثمانی را تشریح کرد.

شایان ذکر است، این نشست با اجرای قطعه‌ای موسیقایی با همراهی پیانو از سوی یکی از اساتید دانشگاه آنکارا به پایان رسید.

روابط عمومی و اطلاع رسانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی