دیوسالار با تأکید بر نقش دانشگاه‌ها در توسعه دیپلماسی فرهنگی تصریح کرد: فعالیت‌های علمی و دانشگاهی از ماندگارترین و مؤثرترین ابزارهای قدرت نرم هستند و تجربه مأموریت‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهد که تعاملات علمی، جذابیت و اثربخشی بیشتری نسبت به سایر روش‌ها دارد.

معاون همکاری‌های علمی و فرهنگی با اشاره به وجود تفاهم‌نامه‌های متعدد میان دانشگاه‌ها و نهادهای بین‌المللی، خاطرنشان کرد: رویکرد ما صرفاً امضای تفاهم‌نامه نیست، بلکه تمرکز بر حل مسائل واقعی و تعریف پروژه‌های مشخص و کاربردی است. پیشنهاد ما این است که هر دانشگاه متولی یک مسئله مشخص جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین‌المللی باشد و در همان حوزه به‌صورت هدفمند فعالیت کند.

وی همچنین از آمادگی کامل معاونت متبوع خود و مجموعه‌های زیرمجموعه آن، از جمله اداره کل همکاری‌های علمی و دانشگاهی، اداره کل همکاری‌ها و تنظیم‌گری صادرات فرهنگی، مرکز ساماندهی ترجمه و نشر علوم و معارف اسلامی و انسانی و دیگر بخش‌ها، برای حمایت از فعالیت‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها خبر داد.

جعفری: دانشگاه‌های ایران در مسیر جذب 320 هزار دانشجوی خارجی هستند

جعفری با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دولت جدید گفت: یکی از مهم‌ترین اصلاحات، رفع محدودیت‌های اقامت و تردد دانشجویان خارجی بود. اقامت دانشجویان اکنون به‌صورت «طول تحصیل» صادر می‌شود و محدودیت خروج و ورود چندباره در سال برداشته شده است. همچنین محدودیت حضور اتباع خارجی در مناطق مختلف کشور برای دانشجویان دانشگاه‌ها لغو شده که گام مهمی در تسهیل زندگی و تحصیل آنان محسوب می‌شود. 

مدیرکل امور دانشجویان بین‌الملل سازمان امور دانشجویان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با ارائه آمار جذب دانشجویان بین‌الملل تصریح کرد: در سال نخست اجرای برنامه، بیش از ۵۰ هزار دانشجوی بین‌الملل جذب شدند و در سال ۱۴۰۳ هدف‌گذاری سالانه ۶۰ هزار نفر عملاً محقق شده و برای برنامه هفتم توسعه، چشم‌انداز جذب 320 هزار دانشجو پیش بینی شده است. بر اساس آخرین آمار، تعداد دانشجویان بین‌الملل کشور به حدود ۷۴ هزار نفر رسیده است؛ آن هم در شرایطی که کشور با چالش‌های منطقه‌ای و جنگی مواجه بوده است.

وی با تأکید بر نقش رایزنان فرهنگی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی گفت: با وجود محدودیت تعداد رایزنان علمی، رایزنان فرهنگی می‌توانند بازوی مؤثری برای معرفی دانشگاه‌های ایران، شناسایی مؤسسات اعزام دانشجو و توسعه بورس‌های هدفمند به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند زبان و ادبیات فارسی، ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی و مطالعات فرهنگی باشند. وزارت علوم آمادگی کامل دارد تا از این ظرفیت برای تحقق رویای بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌های ایران استفاده کند. 

ملکی: مسیر جذب دانشجویان بین‌الملل در ایران هموار شده است

ملکی با اشاره به تحولات جدید در حوزه جذب دانشجویان بین‌الملل گفت: طی یک‌ونیم سال اخیر، موانع جدی پیش‌روی دانشجویان خارجی برای تحصیل در ایران برطرف شده و امروز بسترهای قانونی، اقامتی و آموزشی به‌طور قابل‌توجهی تسهیل شده است.

رئیس مرکز بررسی‌های راهبردی روابط فرهنگی اظهار داشت: در حوزه دانشجویان بین‌الملل، دو سند بالادستی مهم وجود دارد؛ نخست قانون برنامه هفتم پیشرفت که هدف جذب دانشجوی بین‌الملل را تا پایان برنامه تعیین کرده و دوم آیین‌نامه تسهیل جذب دانشجویان بین‌الملل مصوب هیئت وزیران که وظایف دستگاه‌های مختلف را در این حوزه مشخص کرده است.

وی افزود: وزارت علوم به‌عنوان متولی این حوزه، تلاش کرده است با تسهیل فرآیندها، دانشگاه‌ها را در تحقق اهداف برنامه همراهی کند. از جمله اقدامات مهم انجام‌شده می‌توان به حذف محدودیت‌های تردد دانشجویان خارجی، صدور اقامت متناسب با طول دوره تحصیل، امکان ورود و خروج نامحدود اشاره کرد. 

همچنین در این نشست که با حضور جمعی از مدیران و معاونان بین‌الملل دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور برگزار شد، چالش‌ها و راهکارهای هم‌افزایی میان نهادهای علمی کشور و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در جهت ارتقای دیپلماسی علمی و فرهنگی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و مهمانان نشست به بیان دیدگاه‌های خود در این زمینه پرداختند.

 نقش تبادلات فرهنگی در آینده جذب دانشجویان بین‌الملل

در ادامه، یکی از نخستین و مهم‌ترین محورهایی که توسط مدیر بین‌الملل دانشگاه باقرالعلوم مطرح شد، فقدان یک تعریف روشن و مشترک از «دیپلماسی علمی» در میان نهادهای داخلی بود. وی پرسش‌هایی کلیدی را مطرح کرد: آیا دیپلماسی علمی صرفاً روشی برای پیشبرد دیپلماسی عمومی از طریق ابزارهای علمی است؟ یا اینکه فعالیت‌های علمی ابزاری برای توسعه دیپلماسی عمومی کشور به شمار می‌آیند؟ این ابهام، مانعی برای تدوین راهبردهای منسجم محسوب می‌شود.

در ادامه این بحث، بر لزوم تعیین یک «دال مرکزی» یا هدف اصلی در فعالیت‌های آکادمیک بین‌المللی تأکید شد. اشاره شد که تلاش برای تحقق همزمان تمام اهداف (اعم از حضور در مرزهای دانش، توسعه فضای علمی، و ارتقای دیپلماسی) ممکن است منجر به پراکنده‌کاری شود. شرکت‌کنندگان پیشنهاد کردند که باید یکی از این عناصر به عنوان اولویت اصلی انتخاب و در صورت موفقیت در آن، سایر حوزه‌ها توسعه یابند.

ضعف دانشگاه‌های کشور در رتبه‌بندی‌ها و شاخص‌گذاری‌های بین‌المللی مانند QS و ISI، به عنوان یک آسیب جدی مطرح شد. با وجود توان علمی داخلی، لزوم پیگیری جدی‌تر حضور در مجلات علمی معتبر و بهبود شاخص‌گذاری‌ها به عنوان یک اولویت فوری در دستور کار قرار گرفت که نیازمند توجه ویژه وزارت علوم است.

برای فعال‌سازی هرچه بیشتر دیپلماسی دانشجویی، پیشنهادی مبنی بر فعال‌سازی «اقتصاد فرهنگی» مطرح شد. به طور مشخص، پیشنهاد شد که بخشی از مسئولیت معرفی دانشجو به دانشگاه‌ها بر عهده رایزنان فرهنگی قرار گیرد و آورده مالی احتمالی این جذب دانشجو، به صندوق توسعه یا فعالیت‌های خود رایزن بازگردد تا انگیزه مضاعفی برای توسعه این ارتباطات ایجاد شود.

در بخش دیگری از جلسه، تجربیات موفق دانشگاه باقرالعلوم از همکاری با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، از جمله برگزاری اجلاس بین‌المللی حقوق بشر شرقی با حضور 16 کشور و تدوین رشته «دیپلماسی علمی و عمومی» با حمایت مستقیم سازمان، مورد تقدیر قرار گرفت. این تجربیات به عنوان الگویی از همکاری مؤثر میان نهادهای علمی و فرهنگی معرفی شدند.

مدیر همکاری‌های بین‌الملل دانشگاه مازندران با اشاره به وجود حدود 65 رایزن فرهنگی، خواستار شفاف‌سازی و معرفی مشخصات کامل این رایزنان و درگیر کردن مستقیم مدیران بین‌الملل دانشگاه‌ها در ارتباط با آن‌ها شد. وی همچنین خواستار اجتناب از استفاده از نام جعلی «دریای خزر» در مناسبات بین‌المللی شد و بر لزوم بازنگری در عملکرد سازمان‌های فرهنگی که نام خود را بر اساس این عناوین نامناسب انتخاب کرده‌اند، تأکید کرد.

برای افزایش اثربخشی توسعه فرهنگی، پیشنهاد شد که فعالیت‌های فرهنگی به صورت ترکیبی در کنار فعالیت‌های علمی، اقتصادی و تجاری ارائه شوند. آسیب‌شناسی دیگری که مطرح شد، نیاز به فراهم آوردن بستری برای اقامت هدفمند نخبگان کشورهای هدف در ایران بود تا پس از آن، این افراد بتوانند به عنوان شبکه داخلی توسعه فرهنگی در کشورهای خود عمل کنند.

پیشنهادات عملیاتی متعددی برای تقویت ارتباطات ارائه شد: اول، توجه جدی به استفاده از ظرفیت نهادهای بین‌المللی که حساسیت کمتری ایجاد می‌کنند. دوم، استفاده از فضای مجازی برای اطلاع‌رسانی مستمر رویدادهای فرهنگی به تمام دانشجویان. سوم، برگزاری بورسیه‌هایی برای دانشجویان و همچنین برگزاری مشترک جشنواره‌هایی برای معرفی دانشگاه‌های ایران در نمایشگاه‌های بین‌المللی تا کریدوری از معرفی دانشگاه‌ها ایجاد شود.

ضرورت آشنایی مهمانان علمی خارجی با ظرفیت دانشگاه‌های ایران

شرکت‌کنندگان با اشاره به ظرفیت حضور مهمانان علمی و دانشگاهی خارجی در کشور، خواستار طراحی سازوکاری شدند که این افراد در جریان سفرهای علمی خود، به‌صورت نظام‌مند با دانشگاه‌ها، مراکز علمی و توانمندی‌های آموزشی ایران آشنا شوند؛ موضوعی که می‌تواند به شکل‌گیری ارتباطات پایدار علمی و فرهنگی منجر شود. برخی از مدیران بین‌الملل دانشگاه‌ها با تأکید بر نقش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در تسهیل این ارتباطات، پیشنهاد کردند تعامل میان رایزنان فرهنگی و مدیران بین‌الملل دانشگاه‌ها به‌صورت مستمر برقرار شود تا زمینه شناخت متقابل ظرفیت‌ها و نیازها فراهم شود.

در ادامه نشست، موضوع جذب دانشجویان بین‌الملل به‌عنوان یکی از محورهای اصلی مورد توجه قرار گرفت. حاضران با اشاره به حضور فعلی دانشجویانی از کشورهای همسایه مانند افغانستان و عراق، نسبت به کاهش تدریجی این روند در سال‌های آینده هشدار دادند و بر لزوم برنامه‌ریزی پیش‌دستانه تأکید کردند. به اعتقاد مدیران بین‌الملل دانشگاه‌ها، ادامه این روند بدون طراحی بازارهای جایگزین، می‌تواند در میان‌مدت بر ظرفیت‌های آموزشی و بین‌المللی دانشگاه‌های کشور اثر منفی بگذارد.

بر اساس دیدگاه‌های مطرح‌شده، کشورهای آفریقایی، آسیای میانه و به‌ویژه تاجیکستان به‌عنوان مناطق دارای ظرفیت بالا برای جذب دانشجویان بین‌الملل معرفی شدند؛ کشورهایی که از نظر فرهنگی و زبانی قرابت بیشتری با ایران دارند و می‌توانند به افزایش تنوع ملی دانشجویان خارجی کمک کنند.

در این راستا، پیشنهاد شد نمایشگاه‌های معرفی ظرفیت‌های دانشگاهی ایران به‌صورت مستمر در بازارهای هدف برگزار شود و نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در این کشورها با ارائه امکانات لجستیکی و اجرایی، از حضور دانشگاه‌ها حمایت کنند. در بخش دیگری از نشست، حاضران به اهمیت تقویت بعد فرهنگی تعاملات علمی اشاره کردند و بر لزوم پرهیز از رویکردهای یک‌سویه تأکید داشتند. پیشنهاد برگزاری سالانه «هفته‌های فرهنگی» با حضور دانشجویان بین‌الملل از دانشگاه‌های مختلف کشور، از جمله راهکارهای مطرح‌شده در این بخش بود.

در پایان نشست، مدیران بین‌الملل دانشگاه‌ها با اشاره به محدودیت منابع و امکانات، بر لزوم پرهیز از بخشی‌نگری، تقویت هم‌افزایی میان نهادهای مرتبط و اولویت‌بندی برنامه‌ها تأکید کردند و تشکیل کارگروه‌های تخصصی با مأموریت‌های مشخص را راهکاری ضروری برای تحقق اهداف بین‌المللی دانشگاه‌ها دانستند.

در این نشست، مسائلی همچون لزوم توجه به ظرفیت جذب دانشجویان خارجی در ایران، تشکیل کمیته‌ها و کارگروه‌های علمی و تعاملی تخصصی، برگزاری برنامه‌های فرهنگی ویژه دانشجویان خارجی و استفاده بهینه از ظرفیت رایزنی‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سطح جهان از جمله نکات مورد توجه کارشناسان در این نشست بود.

آنان تأکید کردند که در عرصه رقابت‌های جهانی امروز، دانشگاه‌ها و نخبگان، خط مقدم تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران هستند. نقش محوری دانشگاه‌ها در مقابله با جنگ نرم و جنگ شناختی دشمنان مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، دیپلماسی علمی به عنوان یکی از شیوه‌های نوین دیپلماتیک، ابزاری برای ایجاد منافع مشترک و تعامل پایدار میان ملت‌ها معرفی شد.  

انتهای پیام/