به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، حسین هاشم‌نژاد، استاد دانشگاه تهران در این نشست با تبیین مفهوم زیباشناسی اظهار داشت: زیباشناسی شاخه‌ای از فلسفه است که درباره چیستی، منشأ، کارکرد و آثار هنر بحث می‌کند و در برخی محافل آکادمیک مترادف با فلسفه هنر به کار می‌رود.

وی با بیان اینکه بحث زیباشناسی در قرآن نیازمند مجالی گسترده است، افزود: روح انسان دارای سه ضلع حقیقت‌جویی، کمال‌طلبی و زیباجویی است. حقیقت‌جویی منشأ علم و تمدن، کمال‌طلبی سرچشمه دین، اخلاق و عرفان و زیباجویی منشأ پیدایش هنر در طول تاریخ بوده است.

این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: هنر، دین و اخلاق همزاد یکدیگرند و از آغاز حیات بشر در کنار هم حضور داشته‌اند. حتی در آثار به‌جامانده از انسان‌های نخستین نیز می‌توان نشانه‌های هنر را در کنار باورهای دینی مشاهده کرد؛ بنابراین گرایش به زیبایی امری حذف‌ناشدنی و ریشه‌دار در سرشت انسان است.

هاشم‌نژاد با اشاره به آیه «نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی» گفت: روح انسان ریشه الهی دارد و به همین دلیل می‌تواند به صفاتی از صفات الهی در حد وسع وجودی خود آراسته شود. انسان نیز بهره‌ای از خلاقیت و زیباآفرینی دارد و این ویژگی، خاستگاه هنر به شمار می‌رود.

وی با تفکیک میان «هنر محض» و «هنر آمیخته» توضیح داد: هنر محض هنری است که صرفاً کارکرد زیبایی‌شناختی دارد، اما هنر آمیخته در کنار کارکرد زیباشناختی، کارکردی کاربردی نیز ایفا می‌کند. به گفته او، رویکرد قرآن به هنر از سنخ هنر آمیخته است؛ یعنی پیام هدایت، معرفت و عقلانیت را در قالب بیانی زیبا و ساختاری هنرمندانه عرضه می‌کند.

این پژوهشگر حوزه فلسفه هنر، قرآن کریم را اثری بی‌بدیل از منظر هنری توصیف کرد و افزود: قرآن کتاب هدایت است، اما در عین حال از چنان نظم، ترکیب و بیانی برخوردار است که جلوه‌ای ممتاز از هنر در خدمت معنا محسوب می‌شود.

هاشم‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود به بحث «هستی‌شناسی زیبایی» پرداخت و گفت: از دوران سقراط و افلاطون این پرسش مطرح بوده که آیا زیبایی امری ذهنی است یا عینی. برخی فیلسوفان غربی همچون دیوید هیوم و یوهان گوتلیب فیشته زیبایی را امری ذهنی دانسته‌اند، در حالی که واقع‌گرایان آن را دارای وجود عینی می‌دانند.

وی تصریح کرد: بر اساس آیه «الذی احسن کل شیء خلقه»، قرآن کریم زیبایی را در متن خلقت الهی جاری می‌داند؛ یعنی هر آنچه خداوند آفریده، از حیث وجودی زیباست. البته قرآن به زیبایی‌های ذهنی و جلوه‌گری‌های غیرواقعی نیز اشاره دارد که در ذهن انسان زیبا جلوه داده می‌شود.

این استاد دانشگاه تهران در پایان تأکید کرد: از منظر قرآن، هم زیبایی آفاقی و هم زیبایی انفسی قابل طرح است و تبیین ابعاد آن نیازمند پژوهش‌های گسترده‌تری در حوزه فلسفه و علوم قرآنی است.

مفاهیم قرآنی ظرفیت هدایت فرهنگی جهان را دارند

در ادامه، نیما گودرزی، فعال قرآنی مقیم United Kingdom، با موضوع «زیبایی‌شناسی در قرآن کریم» با اشاره به ظرفیت‌های تمدنی معارف قرآنی گفت: اگر مفاهیم بلند و عمیق قرآن در اختیار جوامع غربی قرار می‌گرفت، آنان می‌توانستند تحولی فرهنگی در مقیاس جهانی رقم بزنند.

وی اظهار داشت: تجربه زیسته در جوامع غربی نشان می‌دهد با وجود پیشرفت‌های ظاهری و تبلیغات گسترده رسانه‌ای، خلأ معنوی و ضعف مبانی معرفتی به‌ویژه در حوزه انسان‌شناسی به‌وضوح قابل مشاهده است.

گودرزی با اشاره به شکل‌گیری مکاتب فلسفی غرب همچون اومانیسم افزود: مبانی فلسفی غرب با وجود چالش‌های جدی نظری، توانسته است در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی گسترش یابد، اما اگر معارف عمیق قرآن کریم در اختیار این جوامع بود، ظرفیت اثرگذاری فرهنگی به مراتب گسترده‌تری فراهم می‌شد.

این پژوهشگر حوزه قرآن با انتقاد از آنچه «فضای رسانه‌ای امپریالیستی علیه باورهای اسلامی» خواند، تصریح کرد: تصویری که از جوامع غربی ارائه می‌شود، همواره با واقعیت‌های میدانی منطبق نیست و در کنار آن، گاه برخی جریان‌ها نیز ناخواسته به تقویت این تصویرسازی‌ها کمک می‌کنند.

وی ابراز امیدواری کرد نشست‌های تخصصی در نمایشگاه قرآن زمینه‌ای برای تداوم این گفت‌وگوها و تقویت انگیزه فعالان فرهنگی در جهت معرفی هرچه بهتر مفاهیم قرآنی در عرصه بین‌الملل فراهم آورد. 

زیبایی‌شناسی قرآن بر محور جمال الهی تبیین شد

اکورا آندرس ریچاردسون، استاد دانشگاه دانشگاه مک‌مستر در این نشست با اشاره به اینکه سنت‌های امامی بر نظامی مبتنی بر جمال الهی استوار است، گفت: این نظام دارای مؤلفه‌هایی چون رحمت، عدالت، قدوسیت و حکمت است که در پیوندی منسجم با یکدیگر، تصویری هماهنگ از زیبایی الهی ارائه می‌کنند.

وی افزود: تجلی جمال الهی از طریق صفات خداوند، توالی ارسال رسل، تجسم اخلاقی در رفتار پیامبران و تحقق فرجام‌شناختی در آخرت صورت می‌گیرد و این روند، تکامل و بروز کامل این جمال را نشان می‌دهد.

ریچاردسون با استناد به آیه ۱۸۰ قرآن کریم در سوره اعراف، به اسمای حسنای الهی اشاره کرد و گفت: این آیه بر زیباترین نام‌های خداوند تأکید دارد؛ نام‌هایی که هر یک جلوه‌ای از جمال الهی را نمایان می‌کنند. برای نمونه، رحمت در «الرحمن»، قدوسیت در «القدوس»، قدرت در «العزیز» و حکمت در «الحکیم» متجلی است.وی همچنین با اشاره به آیه ۲۴ سوره حشر، آفرینش را جلوه‌ای از تناسب و تدبیر الهی دانست و اظهار داشت: نظام آفرینش نشان‌دهنده هماهنگی و تناسبی است که ریشه در جمال و حکمت خداوند دارد.

این استاد دانشگاه در ادامه با طرح مفهوم رحمت الهی، به مشابهت‌های آن در متون مقدس یهودی و مسیحی پرداخت و گفت: در زبان عبری واژگانی وجود دارد که از نظر مفهومی با «رحمت» در زبان عربی هم‌ریشه و هم‌معنا هستند و این امر نشان‌دهنده پیوند معنایی میان ادیان ابراهیمی است. 

شایان ذکر است، سی و سومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم با ۱۱ بخش نمایشگاهی و سه بخش فروشگاهی در ۷۰ زیرمجموعه و ۱۴ محور موضوعی، از اول تا ۱۵ اسفندماه در شبستان اصلی مصلای امام خمینی(ره) تهران برگزار می‌شود و تمرکز اصلی بر قرآن، عترت و ارتقای فرهنگ دینی است.

انتهای پیام/