به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در قالب برگزاری رویداد هفته فرهنگی ایران در فدراسیون روسیه به میزبانی دانشگاه دانشگاه دولتی علوم‌انسانی مسکو  نسخه روسی کتاب «سلول شماره ۱۴» مشتمل بر خاطرات و زندگینامه رهبر معظم انقلاب با حضور سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، کاظم جلالی سفیر ایران در روسیه، حسین دیوسالار معاون توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، عبدالرضا راشد رایزن فرهنگی ایران در مسکو و جمعی از مسئولین فرهنگی و هنری، اساتید و پژوهشگران ایرانی و روس برگزار شد.

در این نشست رایزن فرهنگی ایران در سخنانی با موضوع «مؤلفه‌های فرهنگی ـ اجتماعی روابط علمی و فکری ایران و روسیه»، بر ظرفیت‌های گسترده دو کشور در حوزه‌های فرهنگی، علمی، دانشگاهی، هنری و فکری تأکید کرد و گسترش همکاری‌ها از سطح دولت‌ها به دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، هنرمندان، رسانه‌ها و جوامع محلی خواستار شد.

عبدالرضا راشد رایزن فرهنگی ایران در روسیه خطاب به رئیس دانشگاه، عالیجنابان، استادان، پژوهشگران و دانشجویان، گفت: بسیار خرسندم که در این بارگاه دانش و فرهنگ حضور یافته‌ام. در آستانه گسترش همکاری‌های راهبردی میان دو کشور، فرصتی تاریخی فراهم آمده تا پیوندهای فرهنگی بازتعریف و تحکیم شود. اکنون می‌خواهم درباره مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی و فکری این رابطه گفت‌وگو کنم؛ مؤلفه‌هایی که زیربنای پایدارترین و عمیق‌ترین پیوندها میان دو ملت بوده و می‌توان امروزه آن را به‌صورت عمیق‌تری در چند محور مورد تأکید قرار داد.

راشد نخستین مؤلفه را تاریخ مشترک و حافظه تاریخی دو ملت دانست و گفت: ایران و روسیه قرن‌ها در همسایگی یکدیگر زیسته‌اند. این همسایگی، ترکیبی پیچیده از همکاری و رقابت، تجارت و تعامل، رفت‌وآمد و مرزبندی بوده است. دریای خزر، قفقاز، آسیای مرکزی و مسیرهای ارتباطی شمال ایران، همواره فضاهای پیوند میان دو جامعه بوده‌اند.

رایزن فرهنگی کشورمان در روسیه افزود: با اشاره به فراز و فرودهای روابط دو کشور اظهار کرد: تاریخ روابط دو کشور، همچون تاریخ هر دو همسایه دیرینه، فراز و فرودهای بسیاری داشته است. در کنار دوره‌های درخشان همکاری، صفحاتی نیز وجود دارد که هر دو ملت آن را با احساس مسئولیت تاریخی به یاد دارند.

راشد گفت: اما آنچه امروز اهمیت دارد این است که پژوهشگران و دانشگاهیان دو کشور با نگاهی سازنده و آینده‌نگر، این تجربه‌های مشترک را به نسل‌های جدید منتقل کنند و از آن به سمت هم‌افزایی تمدنی حرکت کنند. نگاه ما به تاریخ، نه نگاه شکایت است و نه نگاه غفلت؛ نگاه ما، نگاه فهم مشترک است، فهمی که از دل آن اعتماد پایدار بیرون می‌آید.

ضرورت تقویت ایران‌شناسی و روسیه‌شناسی

رایزن فرهنگی ایران در روسیه در ادامه، سنت ایران‌شناسی روسیه و روسیه‌شناسی ایران را دومین مؤلفه روابط فکری دو کشور برشمرد و گفت: بی‌تردید یکی از درخشان‌ترین ابعاد روابط فکری دو کشور، سنت عظیم ایران‌شناسی در روسیه است. این سنت که از قرن هجدهم آغاز شد، یکی از عمیق‌ترین سنت‌های ایران‌شناسی در جهان است. از مدرسه خاورشناسی سن‌پترزبورگ تا مؤسسه خاورشناسی آکادمی علوم روسیه، نسل‌هایی از پژوهشگران گنجینه‌ای از دانش درباره زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ ایران تولید کرده‌اند. در مقابل، روسیه‌شناسی در ایران نیز سنتی دیرینه دارد؛ از روشنفکران دوره مشروطه که از تحولات فکری روسیه الهام گرفتند تا مرکز مطالعات روسیه در دانشگاه تهران و نسل‌های پژوهشگر معاصر.

رایزن فرهنگی ایران در روسیه تأکید کرد: امروز وظیفه ما این است که این سرمایه فکری دوجانبه را ؛ از طریق تأسیس کرسی‌های زبان فارسی در روسیه و کرسی‌های زبان روسی در ایران، مراکز مشترک پژوهشی و تبادل استاد و دانشجو در حوزه علوم انسانی گسترش دهیم. این سنت، نه تنها در دانشگاه‌های دو کشور، بلکه در سطح جهانی تأثیرگذار بوده و می‌تواند الگویی برای گفت‌وگوی تمدنی باشد.

زبان، ادبیات و هنر؛ روح ارتباطات فرهنگی

راشد موضوع دیگر را زبان، ادبیات و هنر دانست و اظهار کرد: زبان، ادبیات و هنر، روح ارتباطات فرهنگی ایران و روسیه هستند.

وی افزود: تأثیر پوشکین و لرمونتوف و صدها نویسنده روس بر فضای فکری و ادبی و هنری ایران، و تأثیر متقابل عرفان و ادبیات کلاسیک ایران بر متفکران روس ـ از تولستوی تا نمادگرایان روس ـ نشان‌دهنده عمق این پیوند است.

رایزن فرهنگی ایران در روسیه با اشاره به جایگاه زبان در روابط فرهنگی دو کشور گفت: در کنار ادبیات، زبان نقش کلیدی دارد. زبان فارسی و روسی، دو زبان با میراث غنی ادبی و علمی هستند.

گسترش آموزش این دو زبان در کشور مقابل، نه تنها ابزار ارتباط، بلکه پنجره‌ای به روی فهم متقابل فرهنگ‌ها است.وی ادامه داد: این پیوندهای ادبی و زبانی و هنری، سرمایه‌ای فرهنگی است که باید از طریق ترجمه آثار ادبی، هنرهای نمایشی و هفته‌های فرهنگی، تقویت شود. ادبیات و هنر، زبانی مشترک برای گفت‌وگو میان ملت‌هاست؛ زبانی که فراتر از سیاست و اختلافات عمل می‌کند.

تأثیر متقابل اندیشه‌های ایران و روسیه

رایزن فرهنگی ایران در روسیه در ادامه به تأثیر متقابل اندیشه‌ها در فضای فکری ایران و روسیه اشاره کرد و گفت: انقلاب روسیه و تأسیس اتحاد شوروی، برای بخشی از روشنفکران و جنبش‌های اجتماعی ایران الگوی تازه‌ای از انقلاب، عدالت اجتماعی و مبارزه با استعمار فراهم کرد. این نفوذ بر زبان سیاسی و مفاهیمی چون طبقه، امپریالیسم، سرمایه‌داری و نقش دولت اثر گذاشت. در مقابل، اندیشه‌های ایرانی ـ به‌ویژه عرفان و ادبیات کلاسیک ـ نیز بر متفکران روس اثر گذاشته و گفت‌وگویی دوجانبه شکل گرفته است.سخنران افزود: اما امروزه مهم‌ترین گفتمان فکری مشترک نخبگان دو کشور، مفهوم دولت ـ تمدن و اوراسیایی‌گرایی در تقابل با لیبرالیسم غربی است. اندیشه اوراسیایی در روسیه و مفهوم تمدن ایرانی ـ اسلامی در ایران، از منظرهای متفاوت اما مکمل، به یک معماری فکری مشترک برای نظم نوین جهانی نزدیک می‌شوند.وی ادامه داد: امروز نیز نگاه متوازن به شرق، به یکی از چارچوب‌های مهم سیاست خارجی ایران تبدیل شده است. در این نگرش، نگاه به شرق صرفاً یک جهت‌گیری دیپلماتیک نیست، بلکه حامل نوعی تصور فکری درباره نظام جهانی چندقطبی و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی است.

همکاری‌های علمی، دانشگاهی و فناورانه

رایزن فرهنگی ایران در روسیه مؤلفه دیگر را ارتباطات علمی، دانشگاهی و فناورانه عنوان کرد و گفت: در حوزه همکاری علمی، ایران و روسیه دستاوردهای ارزشمندی داشته‌اند. ساخت و تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر، برجسته‌ترین نمونه همکاری علمی و فنی دو کشور در دهه‌های گذشته است. این پروژه انتقال بخشی از دانش مهندسی، آموزش نیروی انسانی و همکاری میان متخصصان ایرانی و روسی را فراهم کرد. اما امروز دامنه همکاری‌های علمی باید گسترش یابد. هوش مصنوعی، نانوفناوری، بیوتکنولوژی، مطالعات تغییر اقلیم به‌ویژه در حوزه خزر علوم شناختی، فناوری‌های فضایی و پزشکی نوین از حوزه‌هایی هستند که ظرفیت عظیمی برای همکاری دوجانبه دارند.

راشد ادامه داد: برای توازن و پایداری این همکاری، لازم است دامنه آن به علوم انسانی، علوم اجتماعی، مطالعات فرهنگی و محیط‌زیست نیز گسترش یابد. این تنوع، آسیب‌پذیری رابطه علمی را کاهش می‌دهد و آن را از تأثیر بحران‌های سیاسی مصون‌تر می‌کند.

ظرفیت‌های دینی و فرهنگی

وی همچنین دین را یکی از ظرفیت‌های ارزشمند روابط دو کشور دانست و اظهار کرد: حضور جمعیت قابل‌توجه مسلمانان در روسیه ـ به‌ویژه در مناطقی مانند تاتارستان و قفقاز شمالی ـ زمینه‌ای برای ارتباط فرهنگی و اجتماعی با ایران فراهم می‌کند.

رایزن فرهنگی ایران در روسیه افزود: اهدای نسخه‌ای قدیمی از قرآن از سوی رئیس‌جمهور روسیه به رهبر فقید و شهید ایران، نمونه‌ای از کاربرد نمادهای مذهبی در دیپلماسی فرهنگی است.راشد ادامه داد: همچنین گفت‌وگو میان اسلام و مسیحیت، گوشه‌ای دیگر از این ارتباطات می‌تواند باشد. دو دین جهانی که به واسطه گستره معارف و تاریخ کهن، دادوستدهای معرفتی و معنوی بسیار می‌توانند داشته باشند و ایران و روسیه، دو پایگاه مهم اسلام و مسیحیت بوده و هستند. به راستی دین، در کنار زبان و ادبیات، می‌تواند به پل فرهنگی میان دو ملت تبدیل شود؛ پلی که فراتر از سیاست، بر ارزش‌های مشترک انسانی و معنوی استوار است.

بریکس و سازمان همکاری شانگهای؛ ظرفیت جدید همکاری

رایزن فرهنگی ایران در روسیه در ادامه با اشاره به تحولات معاصر اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین تحولات معاصر، نقش‌آفرینی ایران و روسیه در نهادهای چندجانبه‌ای چون بریکس (BRICS) و سازمان همکاری شانگهای (SCO) است. این نهادها نه تنها عرصه‌های همکاری سیاسی و اقتصادی، بلکه فضاهایی برای دیپلماسی فرهنگی، علمی و تولید معرفت مشترک هستند.

سینما؛ ظرفیت مهم همکاری فرهنگی ایران و روسیه

وی در ادامه گفت: پیوند سینمایی دو کشور پیشینه‌ای دیرپا و درخور تأمل دارد که فراتر از یک همکاری صرفاً رسمی، ریشه در قرابت ذوقی و نگاه هنری مشترک میان دو ملت دارد.

رایزن فرهنگی ایران در روسیه افزود: از دوران شوروی تاکنون، آثار سینماگران ایرانی همواره با استقبال مخاطب و منتقد روس روبه‌رو بوده است. جشنواره بین‌المللی فیلم مسکو، که یکی از کهن‌ترین و معتبرترین جشنواره‌های سینمایی جهان و نخستین جشنواره رسمی سینمایی جهان در رتبه «الف» به شمار می‌رود، در طول دهه‌های متمادی میزبان فیلم‌سازان برجسته ایرانی بوده و آثار سینمای ایران بارها موفق به کسب جوایز اصلی آن شده‌اند.

وی ادامه داد: در سوی دیگر، سینمای روسیه و پیش از آن سینمای شوروی، همواره برای اهل فرهنگ و هنر ایران، مکتبی الهام‌بخش بوده است. چندان که برخی منتقدان، خویشاوندی معنوی میان نگاه شاعرانه‌ی سینمای ایران و سنت سینمای تألیفی روسیه را ستوده‌اند. دانشگاه سراسری سینماتوگرافی مسکو، به‌عنوان قدیمی‌ترین آموزشگاه رسمی سینمای جهان، طی سال‌های گذشته میزبان دانشجویان و هنرآموزان ایرانی بوده و این پیوند آموزشی، خود بستری برای تبادل تجربه و اندیشۀ سینمایی فراهم کرده است.

رایزن فرهنگی ایران در روسیه در ادامه به همکاری‌های نهادی دو کشور در حوزه سینما اشاره کرد و گفت: در حوزۀ همکاری‌های نهادی نیز، سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای همتای روسی، در سال‌های اخیر گام‌هایی در جهت برگزاری هفته‌های فیلم متقابل در تهران و مسکو، نمایش آثار سینمای ایران در جشنواره‌های منطقه‌ای روسیه، و حضور کارگردانان و بازیگران دو کشور در رویدادهای فرهنگی یکدیگر برداشته‌اند. علاوه بر این، در حوزۀ پویانمایی و سینمای مستند نیز که هر دو کشور از سنتی غنی برخوردارند، ظرفیت‌های همکاری هنوز به‌طور کامل بهره‌برداری نشده است.

چهار پایه روابط ایران و روسیه

راشد گفت: حضار گرامی، با توجه به آنچه گفته شد، روابط ایران و روسیه را می‌توان بر چهار پایه حافظه تاریخی پیوسته، پیوندهای جغرافیایی و انسانی، تأثیر متقابل اندیشه‌های سیاسی و فکری، و همکاری هنری، علمی و فناورانه  استوار است.

وی ادامه داد: اگر روابط دو کشور از سطح همکاری مقطعی دولت‌ها به سطح دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، هنرمندان، رسانه‌ها، گردشگران و جامعه‌های محلی گسترش یابد، امکان شکل‌گیری رابطه‌ای متوازن‌تر و ماندگارتر فراهم خواهد شد. در پایان امیدوارم این نشست، آغازی برای گفت‌وگوی عمیق‌تر، همکاری گسترده‌تر و شناخت متقابل بیشتر میان دو ملت باشد.