به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، محمدعلی ربانی، مدیرکل همکاری‌های علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در نشست «هوش مصنوعی و میراث اسلامی» در حاشیه هفته فرهنگی ایران در روسیه در شهر کازان، با تشریح کاربردهای هوش مصنوعی و ظرفیت‌های آن در حوزه علوم اسلامی، اظهار کرد: هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلفی از جمله تولید و پردازش متن، بینایی ماشین، پردازش زبان طبیعی، سیستم‌های خبره، رباتیک و یادگیری ماشین کاربرد دارد.

وی افزود: در حوزه تولید و پردازش متن، هوش مصنوعی می‌تواند برای تحلیل متون، ترجمه ماشینی، خلاصه‌سازی، تولید محتوا و تشخیص احساسات مورد استفاده قرار گیرد. در حوزه بینایی ماشین نیز کاربردهایی همچون تشخیص چهره، تشخیص اشیاء و تحلیل تصاویر پزشکی وجود دارد.

ربانی ادامه داد: پردازش زبان طبیعی از دیگر حوزه‌های کاربرد هوش مصنوعی است که ترجمه ماشینی، تحلیل احساسات و دستیارهای صوتی را شامل می‌شود. همچنین سیستم‌های خبره، سیستم‌هایی هستند که برای حل مسائل پیچیده در حوزه‌های خاص طراحی شده‌اند و در حوزه رباتیک نیز طراحی و ساخت ربات‌های هوشمند که قادر به انجام کارهای مختلف هستند، دنبال می‌شود.

مدیرکل همکاری‌های علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی همچنین با اشاره به یادگیری ماشین گفت: یادگیری ماشین شامل الگوریتم‌هایی است که به سیستم‌ها امکان می‌دهند بدون برنامه‌ریزی صریح، یاد بگیرند و بهبود یابند.

وی در ادامه به رابطه هوش مصنوعی و علوم اسلامی پرداخت و گفت: هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری نوین، تأثیرات گسترده‌ای در حوزه‌های مختلف دارد و از جمله حوزه‌هایی که می‌تواند از این فناوری تأثیر بپذیرد، تفسیر متون دینی، استخراج احکام، پاسخ به سؤالات شرعی و ترجمه متون دینی است.

ربانی تصریح کرد: استفاده از هوش مصنوعی در علوم اسلامی فرصت‌هایی از جمله تسریع در تحلیل داده‌ها، دستیابی به دقت بالاتر و امکان جست‌وجوی سریع‌تر در منابع را فراهم می‌کند، اما در کنار این فرصت‌ها، چالش‌هایی نیز وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به نیاز به داده‌های آموزشی صحیح، احتمال خطا در تفسیر و عدم درک عمیق مفاهیم دینی توسط ماشین اشاره کرد.

هوش مصنوعی ابزار کمکی در فرآیند استنباط احکام

وی با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در فقه و اصول اظهار کرد: هوش مصنوعی می‌تواند به عنوان یک ابزار کمکی در فرآیند استنباط احکام شرعی به کار گرفته شود. جست‌وجوی سریع در متون فقهی، تحلیل قواعد اصولی و بررسی صحت استدلال‌ها از جمله کاربردهای این فناوری در حوزه فقه و اصول است.

مدیرکل همکاری‌های علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی افزود: با این حال، هوش مصنوعی محدودیت‌هایی نیز دارد؛ از جمله عدم توانایی در درک عمیق مفاهیم و عدم توانایی در اجتهاد و استنباط مستقل. نکته مهم این است که هوش مصنوعی جایگزین مجتهد نیست، بلکه ابزاری در خدمت اوست.

چالش‌های اخلاقی و اجتماعی هوش مصنوعی

وی در ادامه با اشاره به چالش‌های اخلاقی و اجتماعی هوش مصنوعی گفت: یکی از این چالش‌ها حریم خصوصی است؛ چراکه سیستم‌های هوشمند اقدام به جمع‌آوری و تحلیل داده‌های شخصی می‌کنند. تبعیض نیز از دیگر چالش‌هاست و احتمال وجود سوگیری در الگوریتم‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.

ربانی افزود: تعیین مسئولیت در قبال تصمیمات گرفته‌شده توسط سیستم‌های هوشمند، از دیگر مسائل مهم است. همچنین تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار و جایگزینی برخی مشاغل با ماشین‌ها باید مورد بررسی قرار گیرد و در این زمینه نیازمند تدوین قوانین و مقررات برای استفاده از هوش مصنوعی هستیم.

وی همچنین مهم‌ترین چالش‌های فقهی و اخلاقی هوش مصنوعی را تشریح کرد و گفت: نخست، جایگاه فقهی و اخلاقی هوش مصنوعی است که باید احکام و قواعد فقهی و اخلاقی مرتبط با آن مورد بررسی قرار گیرد. دوم، مسئولیت مدنی و کیفری است که در آن باید مسئولیت افراد در قبال خسارات ناشی از عملکرد سیستم‌های هوشمند مشخص شود.

ربانی ادامه داد: سومین موضوع، حریم خصوصی و حفاظت از داده‌های شخصی و جلوگیری از نقض حریم خصوصی است. چهارمین مسئله نیز تأثیر هوش مصنوعی بر روابط انسانی و بررسی تأثیر این فناوری بر روابط میان انسان‌هاست.

وی افزود: تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال و بررسی تأثیر اتوماسیون بر بازار کار و اشتغال، عدالت و انصاف و تضمین عدم تبعیض و رعایت عدالت در سیستم‌های هوشمند و همچنین شفافیت و پاسخگویی، از دیگر چالش‌های فقهی و اخلاقی هوش مصنوعی است. عملکرد سیستم‌های هوشمند باید شفاف باشد و در قبال تصمیمات آنها نیز پاسخگویی وجود داشته باشد.

اسلام برای همه زمان‌ها و مکان‌ها برنامه دارد

مدیرکل همکاری‌های علمی و فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در ادامه با تشریح نسبت اسلام و هوش مصنوعی اظهار کرد: اسلام دینی جهان‌شمول و جاودان است و برای همه زمان‌ها و مکان‌ها برنامه دارد. هوش مصنوعی نیز یک پدیده نوظهور و فناوری نوین است که می‌تواند در خدمت اهداف اسلامی قرار گیرد.

ربانی با اشاره به ضرورت اجتهاد پویا گفت: برای پاسخگویی به مسائل مستحدثه، نیاز به اجتهاد پویا و تطبیق احکام با شرایط زمان و مکان است. در استنباط احکام مربوط به هوش مصنوعی باید به عقل و نقل توجه شود و در کنار آن، اهمیت اخلاق نیز نباید مورد غفلت قرار گیرد. رعایت اصول اخلاقی در طراحی و استفاده از هوش مصنوعی ضروری است.