به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نخستین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی و عمومی ایران ۱۰ شهریور سال‌جاری برگزار شد و با همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در اقدامی نوآورانه از چهره‌هایی که در عرصه بین‌المللی روایت ایران نقش مؤثری داشتند تقدیر به عمل آمد.

در این دوره که از ۴۵ چهره داخلی و خارجی تقدیر شد پانزده نفر از برگزیدگان، چهره‌ خارجی بودند که در میان این فهرست، نام «محمد غلوم» مداح و هنرمند بحرینی نیز قرار داشت.

اهمیت این انتخاب از جهات مختلف قابل بررسی است. از جمله این که غلوم صرفاً یک هنرمند مذهبی نیست، بلکه او را باید در شمار یک «رسانه فرهنگی» فرامرزی قلمداد نمود. مهم‌ترین ویژگی محمد غلوم از منظر دیپلماسی فرهنگی، توانایی او در انتقال مفاهیم مورد تأکید جمهوری اسلامی ایران به مخاطب عرب‌زبان از طریق قالب‌های هنری بومی و قابل فهم برای همان مخاطب است.

او با اجرای نسخه عربی «سلام فرمانده» با عنوان «سلام یا مهدی» به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های عرب‌زبان مرتبط با این جریان فرهنگی تبدیل شد. گزارش‌های منتشرشده درباره این اثر نشان می‌دهند که نسخه عربی با صدای او منتشر شد و محتوای آن حول مفاهیمی همچون مهدویت، وفاداری دینی، ارزش‌های اسلامی و الگوی کربلا شکل گرفته است. از منظر دیپلماسی عمومی، این مسئله اهمیت دارد؛ زیرا پیام از طریق یک چهره فرهنگی متعلق به جامعه مخاطب منتقل می‌شود، نه صرفاً از طریق یک نهاد رسمی ایرانی.

«بحرینی بودن» به انتخاب غلوم بُعد مهم منطقه‌ای داد

محمد غلوم چهره‌ای ایرانی نیست که در خارج از کشور برای مخاطب عرب برنامه تولید کرده باشد؛ او یک مداح بحرینی و چهره شناخته‌شده در جهان عرب است. رسانه‌های ایرانی نیز او را به‌عنوان مداح شاخص بحرینی معرفی کرده‌اند.

به همین دلیل، انتخاب او نشان‌دهنده رویکرد جدید سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی است که دیپلماسی فرهنگی را صرفاً به فعالیت ایرانیان خارج از کشور محدود نمی‌کند و برای همراهی و نقش‌آفرینی شخصیت‌های غیرایرانی در روایت فرهنگی ایران ارزش بسیاری قائل است.

اقدامات فرهنگی غلوم نقطه اتصال «فرهنگ ایرانی» و «فرهنگ مقاومت» است

بخش مهمی از تولیدات محمد غلوم در سال‌های اخیر در قالب مداحی و آثار تصویری مرتبط با مقاومت، مهدویت، فرهنگ اهل‌بیت و مناسک دینی منتشر شده است.

از همین رو اگر هدف جایزه را که همانا شناسایی «روایتگران مؤثر ایران در عرصه بین‌الملل» بدانیم، غلوم از این جهت واجد یک ویژگی متمایز است: روایت او از ایران صرفاً کلامی یا رسانه‌ای نیست، بلکه از طریق موسیقی، مداحی، زبان عربی و نمادهای مشترک مذهبی در جهان شیعه و عرب صورت می‌گیرد.

یکی از نمونه‌های قابل توجه، انتشار اجرای عربی «باید برخاست» با صدای محمد غلوم است. نسخه عربی این اثر با عنوان «قوموا لله» منتشر و منابع منتشرکننده، غلوم را به‌عنوان مداح نسخه عربی معرفی کرده‌اند.

اهمیت این نمونه برای موضوع جایزه در آن است که نشان می‌دهد فعالیت او فقط به ترجمه یا اجرای یک اثر مذهبی محدود نمانده و آثار حماسی و مرتبط با ادبیات مقاومت نیز از طریق صدای یک هنرمند عرب‌زبان به مخاطب منطقه‌ای منتقل شده‌اند. گزارش‌های مربوط به این اثر نیز آن را در فضای آثار مرتبط با مقاومت معرفی کرده‌اند.

دیپلماسی فرهنگی زمانی اثرگذارتر می‌شود که پیام یک کشور تنها از کانال سفارتخانه، رسانه رسمی یا مقام سیاسی منتقل نشود، بلکه هنرمند، دانشگاهی، نویسنده، ورزشکار یا فعال اجتماعی نیز به حامل آن تبدیل شود.

بحرینی بودن غلوم اهمیت ژئوفرهنگی انتخاب را افزایش می‌دهد، اما دلیل رسمی انتخاب او را باید در کارنامه فرهنگی و رسانه‌ای‌اش جست‌وجو کرد.

انتخاب محمد غلوم را می‌توان نمونه‌ای از تلاش جمهوری اسلامی ایران برای گسترش مفهوم دیپلماسی فرهنگی از «معرفی فرهنگ ایران» تا «شناسایی و حمایت از کنشگران غیرایرانیِ روایتگر ایران» نفسیر کرد.