ایران و یونان از میراث تمدنی خود برای نظم بین‌الملل بهره گیرند
رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با تأکید بر ضرورت پیوند میان میراث تاریخی، دیپلماسی فرهنگی و همکاری‌های دانشگاهی تصریح کرد: گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و یونان می‌تواند به بستری برای تقویت قدرت نرم، توسعه اعتماد متقابل و گسترش همکاری‌های علمی در عرصه بین‌المللی تبدیل شود.
به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، امیر رضائی‌پناه، مدرس دانشگاه و رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی این سازمان، در نشست تخصصی «گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و یونان؛ تمدن، قدرت و نظم بین‌الملل آینده»، با اشاره به پیشینه تاریخی و تعاملات تمدنی دو کشور، بر ضرورت بهره‌گیری از این میراث برای توسعه همکاری‌های فرهنگی و علمی و تقویت گفت‌وگو میان ملت‌ها تأکید کرد.
وی با بیان اینکه روابط ایران و یونان را نمی‌توان صرفاً در چارچوب جنگ‌ها و رقابت‌های سیاسی گذشته بررسی کرد، اظهار کرد: تاریخ مناسبات این دو حوزه تمدنی، علاوه بر مواجهه‌های نظامی، سرشار از انتقال دانش، تعاملات فرهنگی و تأثیرگذاری‌های متقابل در حوزه‌های فلسفه، حکمرانی، هنر و زندگی اجتماعی است.
رضائی‌پناه افزود: بررسی تجربه تاریخی ایران و یونان نشان می‌دهد که تمدن‌ها حتی در شرایط رقابت و منازعه نیز می‌توانند از یکدیگر تأثیر بپذیرند و مرزهای سیاسی لزوماً مانع انتقال دانش و فرهنگ نمی‌شوند.
از میراث تاریخی تا تولید قدرت نرم
رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با اشاره به جایگاه قدرت نرم در روابط بین‌الملل معاصر گفت: قدرت کشورها تنها به توان نظامی، منابع اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیکی محدود نمی‌شود؛ توانایی ایجاد اعتماد، اثرگذاری بر ادراک دیگران، ارائه روایت‌های معتبر فرهنگی و شکل‌دهی به شبکه‌های پایدار همکاری نیز از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی به شمار می‌رود.
وی با اشاره به مفهوم قدرت نرم در ادبیات روابط بین‌الملل، خاطرنشان کرد: دیپلماسی فرهنگی زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح معرفی نمادها و برگزاری رویدادهای مقطعی فراتر رود و به بستری برای شناخت متقابل، گفت‌وگوی انتقادی و همکاری‌های مستمر تبدیل شود.
رضائی‌پناه با تأکید بر ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی ایران و یونان تصریح کرد: میراث تمدنی به‌خودی‌خود قدرت نرم ایجاد نمی‌کند؛ بلکه این سرمایه زمانی به ظرفیت مؤثر بین‌المللی تبدیل می‌شود که با پژوهش معتبر، ارتباط مستمر، اعتماد متقابل و برنامه‌های فرهنگی هدفمند همراه باشد.
وی همکاری در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی، مطالعات باستان‌شناسی، تاریخ اندیشه، فلسفه سیاسی، مطالعات تطبیقی و تبادل تجربه میان موزه‌ها و مراکز پژوهشی را از زمینه‌های مهم توسعه روابط فرهنگی دو کشور برشمرد.
دیپلماسی علمی؛ مسیری برای توسعه روابط پایدار ایران و یونان
این مدرس دانشگاه، دیپلماسی علمی را یکی از مسیرهای مهم تقویت روابط دوجانبه دانست و اظهار کرد: دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی می‌توانند کانال‌هایی پایدار برای ارتباط میان جوامع علمی باشند و حتی در شرایط وجود محدودیت‌ها و اختلافات سیاسی، زمینه همکاری و تبادل دانش را حفظ کنند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاه شهید بهشتی و مراکز علمی یونان برای توسعه همکاری‌های مشترک، پیشنهاد کرد برنامه‌های دانشگاهی دو کشور در حوزه‌های فلسفه سیاسی و اندیشه حکمرانی، تاریخ علم و پزشکی، مطالعات باستان‌شناسی، موزه‌داری، حفاظت از میراث فرهنگی و اقتصاد فرهنگ گسترش یابد.
رضائی‌پناه افزود: همکاری در زمینه مطالعات نظم بین‌الملل، چندجانبه‌گرایی، میانجی‌گری فرهنگی و نقش سازمان‌های بین‌المللی نیز می‌تواند زمینه مناسبی برای بررسی علمی دیدگاه‌های متفاوت و شناسایی عرصه‌های مشترک همکاری فراهم کند.
وی با تأکید بر ضرورت واقع‌بینی در طراحی این برنامه‌ها خاطرنشان کرد: محدودیت‌های مالی، دشواری‌های سفر و تبادلات بانکی، مسائل مربوط به روادید و موانع اداری ممکن است اجرای برخی طرح‌ها را با مشکل مواجه کند؛ ازاین‌رو، نشست‌های برخط، انتشار مشترک مقالات، همکاری کتابخانه‌ای و اجرای پروژه‌های پژوهشی کوچک اما مستمر می‌تواند نقطه آغاز مناسبی باشد.
گفت‌وگوی تمدنی؛ ضرورتی برای مواجهه با چالش‌های نظم جهانی
رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با اشاره به تحولات نظم بین‌الملل اظهار کرد: نظم جهانی تنها بر مجموعه‌ای از قواعد حقوقی، نهادهای سیاسی و موازنه‌های قدرت استوار نیست، بلکه برداشت جوامع از عدالت، مشروعیت، هویت، امنیت و روابط میان ملت‌ها نیز در شکل‌گیری آن نقش دارد.
وی افزود: جهان معاصر هم‌زمان با گسترش وابستگی متقابل کشورها، با تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی، قطبی‌شدن روایت‌های تاریخی و فرهنگی و دشواری شکل‌گیری اعتماد میان بازیگران بین‌المللی روبه‌روست. در چنین شرایطی، گفت‌وگوهای تمدنی باید از ستایش صرف گذشته و بیان شعارهای کلی فراتر رود و بر شناخت متقابل، بررسی انتقادی تاریخ و پذیرش تفاوت دیدگاه‌ها استوار باشد.
رضائی‌پناه با تأکید بر اینکه قدرت تمدنی به معنای برتری‌جویی تاریخی نیست، گفت: قدرت تمدنی را باید در توانایی جوامع برای تولید اندیشه، حفظ میراث، مشارکت در دانش جهانی و برقراری ارتباط سازنده با دیگر فرهنگ‌ها جست‌وجو کرد؛ ظرفیتی که از طریق انزوا تقویت نمی‌شود، بلکه به ارتباط آگاهانه، متوازن و خلاقانه نیاز دارد.
وی همکاری ایران و یونان در زمینه‌هایی همچون اخلاق فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و میراث فرهنگی، مقابله با قاچاق اموال فرهنگی، حفاظت از آثار تاریخی در برابر بحران‌های اقلیمی، گردشگری مسئولانه و ارتقای سواد تاریخی نسل جوان را از موضوعات قابل پیگیری در چارچوب گفت‌وگوهای فرهنگی آینده دانست.
پیشنهاد تشکیل شبکه دانشگاهی ایران و یونان
رضائی‌پناه در ادامه، برای تبدیل ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی دو کشور به برنامه‌های عملی، پنج پیشنهاد مشخص مطرح کرد.
به گفته وی، ایجاد و تقویت دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و یونان و شکل‌دهی به شبکه دانشگاهی مشترک برای مطالعات تمدنی و روابط بین‌الملل، می‌تواند زمینه برگزاری نشست‌های سالانه، کارگاه‌های تخصصی و اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک را فراهم کند.
وی همچنین تدوین برنامه مشترک ترجمه و انتشار آثار معتبر فلسفی، تاریخی، ادبی و اجتماعی، توسعه همکاری‌های موزه‌ای و باستان‌شناختی، گسترش فرصت‌های تبادل استاد و دانشجو و طراحی مدارس تابستانی و کارگاه‌های تخصصی را از دیگر محورهای پیشنهادی برشمرد.
رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تدوین نقشه راه سه‌ساله همکاری‌های فرهنگی و علمی ایران و یونان را از دیگر اقدامات ضروری دانست و تأکید کرد: چنین برنامه‌ای باید از اهداف مشخص، تقسیم مسئولیت میان نهادها، زمان‌بندی اجرایی و شاخص‌های قابل ارزیابی برخوردار باشد تا همکاری‌ها به دیدارهای تشریفاتی و مناسبت‌های مقطعی محدود نماند.
وی افزود: تحقق این پیشنهادها مستلزم مشارکت دانشگاه‌ها، وزارتخانه‌های مسئول، سفارتخانه‌ها، مراکز فرهنگی، موزه‌ها و نهادهای پژوهشی دو کشور است و دانشگاه‌ها باید علاوه بر اجرای برنامه‌ها، در تولید دانش معتبر، ارزیابی نتایج و فراهم‌کردن فضای مستقل برای گفت‌وگوی علمی و انتقادی نقش‌آفرینی کنند.
میراث تمدنی؛ سرمایه‌ای برای ساختن آینده مشترک
رضائی‌پناه در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: مسئولیت امروز ایران و یونان صرفاً حفظ و ستایش میراث تاریخی نیست، بلکه باید این سرمایه را به بستری برای تولید دانش جدید، توسعه همکاری‌های علمی، تقویت اعتماد متقابل و مواجهه مسئولانه با مسائل جهان معاصر تبدیل کرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر دیپلماسی فرهنگی به افزایش شناخت متقابل منجر شود، دیپلماسی علمی شبکه‌های پایدار همکاری ایجاد کند و گفت‌وگوی تمدنی امکان فهم اختلاف‌ها را بدون حذف تفاوت‌ها فراهم آورد، میراث تاریخی دو کشور از یک سرمایه نمادین به ظرفیتی عملی برای آینده تبدیل خواهد شد.
رئیس اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در پایان ابراز امیدواری کرد: نشست گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و یونان، زمینه‌ساز همکاری‌های منسجم‌تر میان استادان، دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی دو کشور و گامی در مسیر تقویت نظم بین‌المللی مبتنی بر دانش، احترام متقابل و گفت‌وگوی پایدار باشد.
