پنج شنبه ٣٠ مرداد ١٣٩٣ فارسي
 
صفحه اصلی|ایران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت
عنوان
ایران
کاخ باربدتاجیکستان
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
اشتراک خبرنامه
نام :   
ایمیل :   

كليات

روابط جمهوری اسلامی ایران با جمهوری تاجیکستان:

الف) سیاسی

در پی استقلال جمهوری تاجیکستان در 18 شهریور 1370، جمهوری اسلامی ایران اولین کشوری بود که استقلال تاجیکستان را به رسمیت شناخت و سفارت خود را در شهر دوشنبه افتتاح نمود.از زمان برقراری روابط سیاسی تاکنون پنج بار رئیس جمهور تاجیکستان برای دیدار دوجانبه به جمهوری اسلامی ایران سفر نموده و متقابلا رئیس جمهوراسلامی ایران سه بار (يك بار آقاي هاشمي و دوبار آقاي خاتمي ) دیدار رسمی دوجانبه از تاجیکستان داشته است تا كنون بيش از 150 سند همكاري در زمينه هاي مختلف بين دو کشور به امضاء رسیده است.

با تلاش ها و هماهنگي هاي بعمل آمده تا كنون چندين هيات متشكل از تجار و سرمايه گذاران ايراني براي آشنايي با زمينه هاي فعاليت اقتصادي به تاجيكستان سفر و موافقتنامه هايي را نيز به امضا رسانيده اند

ب) اقتصادی:

- حجم مبادله تجاری: میزان مبادله تجاری بين جمهوري تاجيكستان و جمهوري اسلامي ايران از سال 1996 تا پايان سال 2005 بر اساس منابع تاجيكي به شرح زیر می باشد:

عمليات صادرات و واردات ( به هزار دلار)

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

حجم مبادلات

2/12176

7/15642

5/24928

4/23864

1/20195

3/39882

9/43687

1/75 م.د

8/55 م.د

6/67

م.د

صادرات

4/1714

6/3639

8/13619

7/13491

12573

7/29881

9/28374

4/51

6/29

7/36م د

واردات

8/10461

1/12003

7/11308

7/10372

1/7622

6/10000

0/15313

7/23

2/26

9/30م د

نكته: لازم به ذكر است كه در چند سال اخير حجم تجارت بين دو كشور گسترش چشم گيري يافته است به نحوي كه از 40 ميليون دلار در سال 1380 به 95 ميليون دلار در پايان سال 1383 رسيده كه صادرات طرف ايراني 85 ميليون دلار مي باشد. البته بعضي از مراجع رسمي (گمرك) آمار صادرات ايران به تاجيكستان را بالاي 120 ميليون دلار در سال 1383 ذكر كرده اند. (تجار ايراني به دليل فرار مالياتي از اظهار حقايق در خصوص ارزش و ميزان كالا در مبادي ورودي تاجيكستان پرهيز ميكند كه اين امر منجر به تغيير فاحش آمار مبادلات تجاري طرف ايراني وطرف تاجيكي مي شود. گذشته از آن باتوجه به دو پرواز مسقيم ايراني و تاجيكي در هفته تجارت چمداني نيز از جمله امور متداول است كه در آمار رسمي ثبت نمي شود).

اقلام عمده محصولات صادراتی غیرنفتی کشورمان به تاجیکستان:

- فرش، كف پوش غير مخملي باف و آماده مصرف از مواد نسجي

- چاي سياه عرضه شده در بسته هاي اوليه

- خميرهاي غذائي پخته نشده از قبيل اسپاگتي ، ماكاروني

- كفش هائي كه تخت و رويه آنها از كائوچو يا از ماده پلاستيكي است

- روغن سويا و اجزاء آن

- اكسيدهاي آلومينيوم

- تورباف ها و ساير پارچه هاي توري

- ژاكت و ژاكت هاي ورزشي از الياف سينتتيك مردانه يا پسرانه

- روغن آفتابگردان يا روغن كارتام و اجزاء آنها

- رنگها و ورني ها

- شيريني ها ( همچنين شكلات سفيد ) بدون كاكائو غير از ‎آدامس

- صابون

چربي ها و روغنهاي نباتي و اجزاي آن

برگزاری نمایشگاه:

تاکنون چهار نمایشگاه اقتصادی _ تجاری ایران از زمان برقراری روابط سیاسی میان دو کشور در تاجیکستان برگزار شده است. در شهريور ماه سال 1384 چهارمين نمايشگاه (اختصاصي) در زمينه هاي امور ساختماني و غيره برگزار شد و شركت سهامي نمايشگاه بين المللي خراسان قصد دارد اولين نمايشگاه تخصصي اطلاعات و فن آوري ارتباطات (ICT)توسط اتحاديه صادركنندگان نرم افزار و با همكاري اتاق ايران در دوشنبه برگزار كند.

اجرای پروژه هاي اقتصادی:

احداث تونل انزاب در تاجیکستان توسط شرکت سابیر بین الملل که اجرای آن در ژانویه 2004 شروع و قرار است در نيمه اول سال 2006 به اتمام برسد. اجراي اين پروژه كه تا كنون از پيشرفت مناسبي نيز برخوردار بوده ازاهميت بسياري براي تاجيكستان برخوردار بوده و به عنوان سمبلي از همكاري دو كشور از آن ياد مي شود. ارزش این پروژ 39 میلیون دلاراست كه 8/7 ميليون دلار آن را دولت تاجيكستان تامين نموده و 10 ميليون دلار در قالب كمك توسعه اي جمهوري اسلامي ايران و حدود 2/21 ميليون دلار نيز وام ج.ا.ايران مي باشد.

سنگتوده 2: قرارداد اجراي پروژه احداث نيروگاه آبي برقي سنگتوده 2 نيز به ارزش 220 ميليون دلار بين دو كشور در جريان سفر رئيس جمهور تاجيكستان به ايران ( 26لغايت 29/10/84) به امضا رسيد كه 180 ميليو دلار آن را دولت ايران به صورت اعتبار 10 ساله در اختيار تاجيكستان قرار مي دهد و 40 ميليون دلار نيز از سوي تاجيكستان تامين مي شود. اين پروژه در تاريخ 1/12/84 با حضور وزراء نيرو ايران و افغانستان، رئيس جمهور تاجيكستان، وزراء و ديگر مقامات كشوري و حدود 2000 نفر از اهالي منطقه مراسم افتتاح عمليات احداث سد برق آبي سنگتوده2 برگزار شد كه بازتاب وسيعي در محافل خبري و مردمي داشت. اجراي اين پروژه از اهميت شاياني براي اين كشور برخوردار است به نحوي كه اين كشور خواهد توانست علاوه بر تامين برق خود، هر ساله ميزان زيادي برق به كشورهاي ديگر صادر نمايد. به همين دليل و بر اساس پيشنهاد طرف ايراني و همزمان با سفر وزير نيرو كشورمان برنامه سفر وزير انرژي افغانستان به تاجيكستان نيز برنامه ريزي شد و يك يادداشت تفاهم سه جانبه بمنظور انتقال برق از مسير افغانستان به ايران تنظيم و به امضاء وزراء نيرو سه كشور رسيد.

- تکمیل ساخت سه واحد آموزشی در تاجیکستان به ارزش 3 میلیون دلار توسط شرکت مشهد سازه.

- باز سازي هتل تاجيكستان توسط شركت ايراني ”تجارت توسعه آسيا“ به ارزش 19-11 ميليون دلار كه از سال 82 در حال اجرا است.

- راه اندازي يك واحد مرغداري صنعتي توسط يك ايراني در شهر خجند تاجيكستان كه بزرگترين واحد توليد مرغ در اين كشور است.

- احداث واحد توليد آب معدني: يك واحد تهيه آب معدني در ناحيه شهرطوس( چهل و چهار چشمه) توسط يك ايراني و با سرمايه حدود يك ميليون دلار انجام شده و به زودي راه اندازي خواهد شد.

- مخابرات: شركت هاي ايراني در زمينه مخابرات تاجيكستان نيز فعاليت داشته اند. از جمله شركت پارس تل چند مركز تلفن را در شهرهاي مختلف تاجيكستان راه اندازي نموده است. اخيرا بين شركت ”داده پردازي ايران “ و شركت تاجيك تله كام نيز موافقتنامه همكاري براي اجراي پروژه فيبر نوري در تاجيكستان و ايجاد شبكه فيبر نوري بين ايران-افغاستان- تاجيكستان به امضا رسيده است.

براساس موافقت شهرداري دوشنبه، شركت ساختماني “ محك ” ايران از دوم سپتامبر اجازه طراحي و ساخت 3 واحد مسكوني 16 طبقه در شهر دوشنبه را كسب كرده است. اين واحدهاي ساختماني در زميني به وسعت يك هكتار در خيابان سعدي احداث خواهد شد. “ محك ” پس از تأييد اسناد طراحي و كسب اجازه از سوي اداره كل شهرسازي و معماري تصميم دارد اقدام به ساخت واحدهاي فوق كند و اين كاررا طي مدت 24 الي 27 ماه به پايان رساند. به گفته يك منبع در شهرداري دوشنبه، رئيس شركت ايراني تعهد كرده است كه پس از اتمام ساخت و اخذ پايان كار، 13% اپارتمان ها مجاني به شهرداري دوشنبه واگذار كند.

شركت ايراني ..... كه در مناقصه احداث نمايشگاه بين المللي تاجيكستان شركت كرده بود برنده اعلام شد كه بحث هاي فني در خصوص نحوه اجرا و تهيه موافقتنامه ادامه دارد . بودجه اين پروژه از سوي بانك توسعه اسلامي و در چارچوب مساعدت ( O.I.C ) به تاجيكستان تامين خواهد شد.

زمينه هاي مناسب فعاليت اقتصادي:

با توجه به اينكه تاجيكستان پس از پشت سر گذاشتن جنگ داخلي در چند سال اخير به سرعت در تلاش براي رفع خرابي هاي ناشي از جنگ و توسعه اقتصادي كشور مي باشد زمينه مناسبي نيز براي فعاليت اقتصادي در اين كشور وجود دارد. از جمله مهم ترين زمينه هاي فعاليت به شرح زير مي باشند:

- ايجاد نيروگاههاي كوچك توليد برق آبي با توجه وجود منابع آب بسيار زياد و نياز به انرژي برق

- تمامي زمينه ها و صنايع مرتبط با امور ساختماني

- صنايع غذايي و بهداشتي

- صنايع تبديلي همچون كنسرو سازي ؤ كنسانتره آبميوه و ..

- مخابرات و راه سازي و ...



*  *  *



زنجيري ناگسستني

(گذري به تاريخچة روابط فرهنگي ج.ا. ايران و تاجيكستان، قبل و پس از فروپاشي شوروي)

نوشتة ميرزا شكورزاده

 

 نه افغانيم و نه ترك و تتاريم
چمنزاريم و از يك شاخساريم
تميز رنگ و بو بر ما حرام است
كه ما پروردة يك نوبهاريم

«علامه اقبال لاهوري»

  1. روابط ايران و تاجيكستان قبل از پيروزي انقلاب اسلامي

در پايان قرن بيست ميلادي، بشر شاهد چندين تحول شگرف و باور نكردني سياسي و اجتماعي شد كه رويدادهايي مانند سقوط رژيم‌هاي خودكامة سلطنتي در ايران و افغانستان و سپس فروپاشي امپراتوري بزرگ اتحاد شوروي بود. طبيعي است كه وقوع چنين حوادثي در حيات سياسي ديگر كشورهاي جهان و بويژه كشورهاي منطقه و همسايه بي‌تذثير نمي‌ماند. در دوران پس از فروپاشي شوروي است كه ما شاهد التيام زخمهاي چند صدسالة  جدايي آسياي ميانه و ايران هستيم.

چنانكه مي‌دانيم، نخستين طرح شوم جدايي سيصدسالة ميان ايران و پارة ديگري از پيكر آن يعني ماوراءالنهر يا فرارود، پس از آغاز و انجام مبارزه‌هاي خونين ميان ازبكهاي شيباني و دولت صفوي به وجود آمد. با اينكه ساية شوم اين خصومت مدتها در فضاي اجتماعي و فرهنگي منطقه دامن گسترد، اما اقوام آريايي فارسي‌زبان آسياي ميانه و ايران توانستند اين روابط را حفظ كنند و كاخ پرجلال فرهنگ و ادب مشترك ما را از گزند طوفانهاي هولناك ايمن دارند.

اما ديوار آهنيني كه نظام كمونيستي شوروي ميان اين سه پاره از يك پيكر پي‌ افكند، از بدترين اين جدايي‌ها به شمار مي‌آيد كه پيامدهايي نامطلوب به بار آورد. البته در طرح‌ريزي اين تفرقه، شوروي تنها نبود. به طور مثال در افغانستان دولت استعماري انگليس با ايجاد توطعه و افروختن آتش جنگ موفق شد روابط چندين هزار سالة اين كشور با آسياي ميانه و ايران را مختل سازد.

در سالهاي پيروزي به اصطلاح انقلاب اكتبر در بخارا، مرزهاي آسياي ميانه با افغانستان و ايران كاملاً بسته شد و رويدادهاي سياسي و فرهنگي، تنها از طريق مطبوعات و آن هم با تأخير چشمگير، دسترس افراد روشنفكر جامعه مي‌گرديد.

 

2- صدرالدين عيني و نقش او در شناساندن ايران

از تاريخ 10 آوريل سال 1919 تا پايان دسامبر 1921، در شهر سمرقند مجله‌اي به زبان فارسي تاجيكي با نام «شعلة انقلاب» هفته‌اي يكبار به نشر مي‌رسيد كه صدرالدين عيني يكي از دست‌اندركاران فعال اين نشريه بود.

در اين مجله مسائل سياسي و فرهنگي بخارا و كشورهاي منطقه بازتاب مناسبي داشت و كارمندان شعلة انقلاب به سروري استاد عيني، با وجود تمام موانعي كه دشمنان ايجاد كردند، تلاش ورزيدند دريچه‌اي به سوي ممالك شرق مسلمان و از جمله ايران باز كنند. در اين راه، لاهوتي، پيرو سليماني، عبدالقادر محي‌الدين‌اف و ديگران با درج سلسله مقالات روشنگرانه با استاد عيني همراهي مي‌كردند.

مجلة «شعلة انقلاب» به نشر مطالب فرهنگي ايران توجه داشتند، اما در مجموع روابط فرهنگي و داد و ستدهاي اقتصادي ميان بخارا و ايران بسيار كمرنگ بود، زيرا سلطة بلشويكها در آسياي ميانه و فتنه‌هاي انگليس استعمارگر در ايران، مانع پيشرفت همكاريهاي متقابل مي‌گرديد. در نتيجه فرهنگ بومي و سنتهاي ملي و ديني، اصالت خود را تا حدي از دست داد.

 

3- روابط فرهنگي ايران و تاجيكستان در دوران پهلوي

نزديكي ميان شوروي و ايران و بويژه آسياي ميانه، واقعه‌اي بسيار دردناك بود. رشتة اين روابط بسيار نازك و فرسوده بود و تنها عاملي كه مانع از قطع شدن آن مي‌شد، يگانگي زبان و فرهنگ ميان اقوام فارسي‌زبان و نشر كتابهاي فارسي در قلمروهاي مشترك بود. نشر كتاب «نمونة ادبيات تاجيك» استاد به زبان و خط فارسي در مسكو در سال 1925، تحول عمده‌اي در روابط فرهنگي كشور تاجيكستان با افغانستان و ايران بود.

در سال 1967 براي نخستين بار انجمن جهاني شعر معاصر فارسي در پايتخت تاجيكستان برگزار شد كه از ايران هيئتي مركب از پرويز ناتل خانلري، نادر نادرپور و ... نيز شركت داشتند. در اين محفل شعر كه در شهر دوشنبه با شركت شاعران پارسي‌گوي هند، پاكستان، آذربايجان، ازبكستان، ايران و افغانستان برگزار شد، نادر نادرپور از ايران و مؤمن قناعت و لايق شيرعلي از تاجيكستان درخشش ديگري داشتند و ياد اين انجمن تا مدت زيادي در اذهان زنده بود.

 

4- روابط فرهنگي ايران و تاجيكستان پس از پيروزي انقلاب اسلامي

پيروزي انقلاب اسلامي ايران، نه تنها در داخل اين كشور، بلكه در حيات سياسي، اجتماعي و فرهنگي شماري از ممالك جهان و منطقه تأثيري چشمگير داشت. تنها چند سال پس از اين انقلاب عظيم بود كه به يكباره زنجير ظلم و استبداد نظام كمونيستي از هم گسسته شد و بسيار از موانع برچيده گرديد.

جمهوري اسلامي ايران نخستين كشوري بود كه استقلال تاجيكستان را به رسميت شناخت و سفارت خود را در پايتخت اين كشور تأسيس كرد و براي گسترش همكاري زمينه‌هاي مساعد فراهم نمود.

مجسمة فردوسي در قلب شهر دوشنبه جايگزين مجسمة ولاديمير لنين گرديد؛ پرواز هوايي دوشنبه – تهران افتتاح شد؛ رهبران بلندپاية هر دو كشور در تهران و دوشنبه ديد و بازديد به عمل آوردند و قراردادها و تفاهم‌نامه‌هاي مهمي منعقد شد.

بي‌ترديد در پايه‌گذاري سريع و موفقيت‌آميز امور سياسي و فرهنگي دو كشور برادر در آن روزهاي سرنوشت‌ساز، استعداد و مديريت خلاق نخستين سفير ايران در تاجيكستان آقاي علي‌اشرف مجتهد شبستري بسيار مؤثر و سودمند بود. خدمات اين مرد شايسته بعدها در كتابي تحت نام «سفير كبير» (انتشارات امر علم، دوشنبه 2002) مورد ارزيابي پنجاه تن از روشنفكران، نويسندگان و شاعران طراز اول تاجيكستان قرار گرفت كه هم اكنون برگردان فارسي و ترجمة روسي آن نيز در دست اقدام مي‌باشد.

جنگ داخلي تاجيكستان كه پس از حدود يك سال پس از استقلال اين كشور رخ داد، نتوانست لطمه‌اي به روابط فرهنگي تاجيكستان و ايران وارد سازد. جمهوري اسلامي براي متوقف نمودن اين جنگ ويرانگر تلاشهاي زيادي نمود. روابط نزديك فرهنگي ايران طي اين چند سال خود گواه تلاش مستمر دو كشور براي هر چه نزديكتر شدن به يكديگر است. هزارة شاهنامة فردوسي، 670 سالگي ميرسيدعلي همداني، سالگرد 675 سالگي كمال خجندي، تجليل از 1100 سالگي دولت سامانيان در دوشنبه، خجند، كولاب، تهران، مشهد و تبريز كه همگي اهميت جهاني داشتند و با ابتكار و اشتراك مقامهاي هر دو كشور صورت گرفت، نمونه‌اي از اين تلاشهاي فرهنگي بود و جالب آنكه در برخي از اين جشنها، نمايندگان نيروهاي اپوزيسيون و دولت تاجيكستان هم شركت داشتند، در حالي كه نبرد ميان آنها در داخل و خارج ادامه داشت و بدين وسيله جمهوري اسلامي ايران در ساخت زيربناي صلح تاجيكان نقش عمده‌اي ايفا كرد.

با گسسته شدن زنجيرهاي رژيم استبدادي و ارتجاعي و تبديل جنگ به صلح پايدار، تاجيكستان و ايران به مرحله‌اي نوين از همكاريهاي اقتصادي و فرهنگي گام نهادند كه بيشتر در راستاي برگزاري نمايشگاه كتاب، سفر گروههاي هنري به كشورهاي يكديگر، برپايي جشن‌هاي مشترك نوروز و ديگر اعياد سنتي صورت گرفت. با قاطعيت مي‌توان گفت كه در تاريخ صدساله و حتي دويست سيصدسالة ايران و آسياي ميانه، هيچگاه چنين روابط فرهنگي به چنين رونقي ديده نمي‌شود.

 

5- هنر سرچشمه‌اي است زاينده ...

در زمان شوروي، سرود و ترانه‌هاي ايراني تنها از طريق راديوي ايران و آن هم با مشكلات فراوان در تاجيكستان شنيده مي‌شد. تماشگران تاجيكستاني تنها در جشنواره‌هاي جهاني فيلم كه در اتحاد شوروي برگزار مي‌شد، موفق به ديدن فيلمهاي ايراني مي‌شدند، آنهم با ترجمة همزمان تحت‌اللفظي روسي!

آوازخوانهاي تاجيك در زمان شوروي و پهلوي در سالهاي 1957 تا 1972، سفرهايي محدود به تهران و شيراز داشتند، اما هيچ گروه هنري تا پيروزي انقلاب اسلامي از ايران به تاجيكستان نيامد.

در اوايل فروپاشي اتحاد شوروي يا دقيقتر بگوييم اول آوريل سال 1990 به مناسبت جشن 1400 سالگي رامشگر بزرگ ايراني و مشرق‌زمين باربد مروزي، شهر دوشنبه براي نخستين بار بر روي گروهي از هنرمندان موسيقي ممتاز ايراني به رهبري استاد محمدرضا شجريان آغوش گشاد.

در سال 1992 در ايام جشنهاي نوروزي گروه تئاتر «پيام دوستي» و در 1994 تئاتر «انديشه» از ايران به شهر دوشنبه آمدند. آشنايي با فيلمهاي ايراني براي تماشاگران تاجيك بسيار هيجان‌انگيز بود.  

از 26 نوامبر تا 6 دسامبر 1990 جشنوارة فيلمهاي ايراني در شهر دوشنبه برگزار شد كه در اين جشنواره 20 فيلم ايراني به نمايش گذاشته شد.

در اوايل ماه سپتامبر مقارن با سالگرد استقلال تاجيكستان 9 قسمت از سريال بوعلي سينا و 12 قسمت سريال  سلطان و شبان پخش شد كه در نوع خود معرفي بسيار زيبا و مؤثر از فيلم هاي ايراني بود. هفتة فيلم ايران نيز در طول 10 سال روابط برادرانة دو كشور در چندين نوبت برگزار گرديده كه داراي اهميت فوق العاده بوده است. خوانندگان و هنرپيشه هاي تئاتر و سينماي تاجيك نيز با دست پر از ايران برگشتند. مردم ايران در شهرهاي تهران، تبريز، شيراز، اصفهان و مشهد با هنر استادان ممتازي چون جوره‌بيك مراد، آدينه هاشم، معروف خواجه بهادر، ظفر ناظم، دولتمند خال‌اف، مرادبيك نصرالدين و... آشنا گرديدند و سفر هاي هنري آنها به ديار آشنا همه ساله ادامه داشته است و ادامه دارد. اما، هنر نمايي هنر پيشگان تئاتر هاي لاهوتي و تئاتر موسوم به اهارون شهر دوشنبه در جمهوري اسلامي ايران از سوي بينندگان و انديشه‌مندان ايراني بسيار مطلوب واقع گرديده، مورد توجه قرار گرفت. تئاتر اهارون نمايشنامة «مرگ يزدگرد»، «شيخ صنعان» و «دجال» را در شهر اهواز به نمايش گذاشت و دو سفر ديگر به اين شهر داشت. هنرپيشگان شهر كولاب در سومين جشنوارة بين المللي تئاتر ايران زمين در سال 2001 م. شركت كرده، نمايشنامة «مير كبير» را به روي صحنه بردند كه مورد توجه بينندگان قرار گرفت.

 

6- مؤثرترين پل ارتباطي بين تاجيكستان و ايران

بدون ترديد، در روزگار پيشين و امروز مهمترين وسيله اي كه قلب ها را پيوند مي‌دهد كتاب است. به همين خاطر پس از استقلال جمهوريهاي شوروي سابق كاروان كتب ايران به اين كشورها سرازير شد. در سال هاي 94-1990 م. در اكثر شهرهاي بزرگ روسيه، قفقاز و آسياي ميانه همه ساله نمايشگاه كتاب ايران برگزار گرديده و متقابلاً گروههاي فرهنگي و علمي سراسر جمهوريهاي سابق شوروي در نمايشگاه بزرگ بين‌المللي كتاب كه هر ساله در تهران برگزار مي‌شود، شركت كرده‌اند.

اگر در سالهاي پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، سه يا چهار كتاب تاجيكي – مثل يادداشتهاي صدرالدين عيني، رمان جلال اكرامي، فيروزه و ... در تهران منتشر شده بود، اما تنها در يك دهه، يعني دهة 90 ميلادي بيش از يكصد رمان و قصه، آثار ادبي، علمي، مجموعة اشعار و آثار ادبا و شاعران تاجيكستاني در تهران چاپ و منتشر شده كه در اين امر نقش نهادهاي فرهنگي ايراني همچون انتشارات بين‌المللي الهدي، سروش، حوزة هنري و ... بسيار مهم بودند.

فرهنگستانهاي ايران و تاجيكستان از حدود ده سال پيش همكاريهاي مشتركي با يكديگر دارند. در شهرهاي دوشنبه و خجند پژوهشگاههاي ايرانشناسي ايراني نيز فعاليت دارند و چند مجله از جمله پيوند، نامة پژوهشگاه، رودكي و ... به فارسي و سريليك منتشر مي‌شود.

در سال 1992 در مركز شهر دوشنبه فروشگاه كتاب الهدي درهاي خود را به روي دوستداران كتابهاي فارسي گشود كه اين امر واقعة بسيار نادري در حيات فرهنگي كشور تاجيكستان به حساب مي‌آيد.

در سال 1996 رمان معروف نويسندة شهير تاجيكستان ساتم الوغ‌زاده با نام «فردوسي» در چهاردهمين جشنوارة كتاب تهران، عنوان كتاب سال ج.ا. ايران را از آن خود كرد.

در سال 1998 كتاب «چشم‌انداز شعر امروز تاجيك» نوشتة دانشمند ايراني آقاي علي‌اصغر شعردوست به عنوان كتاب سال جمهوري تاجيكستان انتخاب شد.

شاعر معاصر ايراني آقاي عليرضا قزوه نيز كتابي با نام «خورشيدهاي گمشده» با نمونة شعر يكصد شاعر تاجيك در يك قرن گذشته را چاپ و منتشر كرد كه براي خوانندگان و پژوهشگران ايراني بسيار سودمند است.

 

 

 

 

*  *  *

 

نگاهي به روابط فرهنگي ايران و تاجيكستان

نوشتة قهار رسوليان

 

ايران و تاجيكستان، دو پاره از سرزمين «ايران بزرگ»اند. ايراني و تاجيك، دو شاخه از درخت تناور قوم آريايي، با تمدن، فرهنگ، زبان، نژاد و ديني يگانه‌اند كه در چند سدة اخير و بويژه در سالهاي حاكميت شوروي از هم جدا گشتند و اگرچه اين دو برادر همخون جسماً از هم جدا شدند، اما روحاً هنوز هم با هم‌اند.

در زمان شوروي، ميان ايران و تاجيكستان، هيچ گونه رابطه‌اي اعم از سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به صورت مستقل وجود نداشت. از آنجا كه سرنوشت تاجيكستان در دست مسكو بود، هر گونه روابطي در چارچوب سياستهاي مسكو صورت مي‌گرفت. ليكن روابط همه‌جانبة فرهنگي، سياسي، اقتصادي و ... ميان اين دو كشور، تنها پس از استقلال جمهوري تاجيكستان و به رسميت شناخته شدن آن توسط جمهوري اسلامي ايران ميسر شد و از آن پس گام به گام گسترش يافت.

جمهوري اسلامي ايران يكي از نخستين كشورهايي بود كه استقلال تاجيكستان را به رسميت شناخت و در تاريخ 21 ژانويه سال 1992 رسماً سفارت خود را در شهر دوشنبه افتتاح كرد و به همين مناسبت هم يك هيئت بلندپاية سياسي و فرهنگي به رياست آقاي عباس ملكي نمايندة ويژة رياست جمهوري و معاون اول وزير امور خارجة وقت جمهوري اسلامي ايران به تاجيكستان سفر نمود. از آن زمان به بعد، تبادل هيئتهاي بلندپايه ميان دو كشور و امضاي تفاهم‌نامه‌هاي متعدد موجب گسترش بيش از پيش روابط دو جانبه گرديد.

در راستاي اين روابط، در اواخر ماه ژوئن سال 1992 هيئتي بلندپايه از تاجيكستان به رياست آقاي رحمان نبي‌اف رئيس جمهور وقت تاجيكستان به ايران سفر نمود كه امضاي پنج سند مهم ميان دو كشور، حاصل و نتيجة اين سفر بود.

در ماه ژوئن سال 1995 در پي سفر آقاي امامعلي رحمان‌اف رئيس جمهور تاجيكستان به ايران، سفارت جمهوري تاجيكستان رسماً در ايران افتتاح شد و افزون بر اين، هشت توافقنامة ديگر به امضاي طرفين رسيد.

در دسامبر سال 1996 هنگام سفر آقاي دكتر حسن حبيبي معاون رئيس جمهور وقت ايران به تاجيكستان، 11 تفاهم‌نامه در زمينة همكاريهاي صنعتي، كشاورزي، مخابرات، بانكي، حمل و نقل، آموزشي و فرهنگي ميان طرفين به امضا رسيد.

سفر هيئتي از نمايندگان مجلس تاجيكستان به رياست آقاي صفرعلي رجب‌اف رئيس مجلس عالي جمهوري تاجيكستان به ايران در ماه فورية سال 1997، گسترش اين همكاريها را قوت بخشيد.

ماه مي سال 1997 در پي سفر هيئت بلندپاية سياسي به رياست آقاي هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور وقت ايران به تاجيكستان، هشت سند مهم ميان دو كشور به امضا رسيد كه در ماه دسامبر سال 1998 در سومين سفر رئيس جمهور ايران به تاجيكستان، بيش از 9 سند مهم ديگر به امضا رسيد.

سفر رسمي جناب آقاي سيد محمد خاتمي رئيس جمهور ايران به تاجيكستان در ماه مي سال 2002 ميلادي تأثيري عميق در روابط همه‌جانبة دو كشور هم‌فرهنگ و هم‌زبان گذاشت. در اين سفر اعلامية مشترك جمهوري اسلامي ايران و جمهوري تاجيكستان پيرامون گسترش مناسبات دو جانبه به امضا رسيد.

سفرهاي متقابل و متوالي هيئتهاي عالي‌رتبة دو كشور در راستاي تحكيم روابط دوستي و همكاريها، موجب عقد توافقنامه‌هاي مهمي ميان طرفين گرديد، از جمله امضاي توافقنامه‌هايي ميان وزارت علوم تحقيقات و فناوري جمهوري اسلامي ايران با وزارت معارف (آموزش و پرورش) تاجيكستان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ايران با اتحادية نويسندگان تاجيكستان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با وزارت فرهنگ تاجيكستان، سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران با سازمان راديو و تلويزيون تاجيكستان، بنياد فرهنگي تاجيكستان با كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان ايران، انتشارات سروش ايران با بنياد فرهنگ تاجيكستان، كتابخانة ملي ايران و كتابخانة ملي فردوسي تاجيكستان، كتابخانة ملي ايران با دانشكدة هنر تاجيكستان و ...

 

مبادلات فرهنگي

1. روابط ادبي

نخستين اثر ادبي مربوط به ادبيات نوين تاجيك كه در ايران منتشر شد، داستان «آدينه» اثر صدرالدين عيني بود كه در سال 1927 در مجلة «سخن» چاپ شد. از آن زمان به بعد، نمونه‌هاي نثر و نظم ادبيات تاجيك در مطبوعات ايران، بويژه‌ نشريه‌هاي فرهنگي و ادبي تقديم خوانندگان مي‌گرديد.

در سال 1953 پاره‌اي از يادداشتهاي صدرالدين عيني با «كفش پيش پاماني حضرت خواجه اوباني» در شمارة يازدهم مجلة «پيام نو» و بخش ديگري از اين يادداشتها با عنوان «زن مرد گرديده» در شمارة دوازدهم همان مجله چاپ گرديد كه مورد توجه خوانندگان ايراني قرار گرفت. سال 1959در شماره چهارم مجلة «پيام نوين»، نمونه‌هايي از اشعار عبدالسلام دهاتي، سال 1960 در شماره‌هاي 11-12 همان مجله نمونه‌هاي شعر باقي رحيم‌زاده و امين‌جان شكوهي و سال 1974 در شمارة 8، حكايت پولاد تالس با نام «لاله» به همراه نمونه‌هايي از اشعار باقي‌ رحيم‌زاده، امين‌جان شكوهي، عبدالسلام دهاتي، مؤمن قناعت و لايق شيرعلي چاپ شد. همچنين مجلة «سخن» در شمارة 11 سال 1971 و شمارة 5 سال 1972 به ترتيب نمونه‌هايي از اشعار مؤمن قناعت و اشعار لايق شيرعلي و موجوده حكيم‌اوا را چاپ كرد.

مجلة «آينده» در شماره‌هاي مشترك 5-7 سال 1991، نمونة اشعار عبيد رجب، سليم‌شاه حليم‌شاه، گلنظر كيلدي، رحمت نذري، در شماره‌هاي 7-12 سال 1992 شعرهاي لايق شيرعلي، عبيد رجب، و در سال 1993 نمونه اشعار مؤمن قناعت، قطبي كرام و كمال نصرالله را در دسترس خوانندگان خود قرار داد.

شماره‌هاي مشترك 7-9 سال 1990 مجلة «سيمرغ» به طور كامل به معرفي فرهنگ و ادب تاجيك اختصاص دارد. شماره‌هاي 1-2 سال 1995 اين مجله داستان «ياران با همت» ساتم الوغ‌زاده را چاپ شده است.

همچنين شمارة اول مجلة «خاوران» (سال 1991) و شمارة 21 مجلة «كلك» (سال 1991) اقدام به چاپ به ترتيب حكايتي از بهمنيار و شعري از عبيد رجب كردند.

مجلة «آشنا» در شمارة چهارم سال 1992 خود، شعرهايي از ميرزا تورسون‌زاده، در شمارة ششم همان سال اشعاري از اسكندر ختلاني و در شمارة نهم، شعري از ميرزا تورسون‌زاده و نيز شعري از گلرخسار را در دسترس خوانندگان قرار داد.

شمارة هشتم سال 1993 مجلة «كيهان فرهنگي» اساساً ويژه‌نامة فرهنگ تاجيكستان است. مجلة «شعر» نيز در شمارة اول سال 1993، اشعاري از پيرو سليماني، ميرزا تورسون‌زاده، گلنظر، در شمارة ششم همان سال شعرهايي از فرزانه و مجلة «گلچرخ» در شمارة پنجم سال 1992 شعري از عسكر حكيم و مجلة «جهان كتاب» در سال 1999 نمونه‌هايي از اشعار شهريه ادهم را منتشر كرد.

روزنامة «جمهوري اسلامي» در4  ژوئن سال 1998، اشعار دوازده تن از شاعران تاجيك به نامهاي گلرخسار، فرزانه، ضيا عبدالله، نظام قاسم، سليم ختلاني، سياوش، خيرانديش، محمدعلي عجمي و ... را چاپ كرد.

كتاب «خورشيدهاي گمشده» كه شامل نمونة اشعار يكصد شاعر قرن 20 تاجيكستان است، در سال 1998 به كوشش آقاي عليرضا قزوه، شاعر معاصر ايراني منتشر شد. همچنين طي سالهاي اخير، كتابهايي از استاد صدرالدين عيني، ميرزا سراج حكيم، مؤمن قناعت، لايق شيرعلي، گلرخسار صفي، عاشور صفر، عبدالحميد صمداف، گلنظر كيلدي، فرزانه خجندي، مهمان بختي، عسكر حكيم، محمدزمان صالح، رحمت نذري، محمدعلي عجمي و ... از طريق انتشارات «الهدي»، «سروش»، «بوعلي»، «بلخ»، «به‌آگاه»، «حوزة هنري تهران» و ... منتشر شده است.

متقابلاً در تاجيكستان، مجموعه اشعار امام خميني (ره)، ايرج ميرزا، محمدحسين شهريار، پروين اعتصامي، فروغ فرخزاد، فرخي يزدي، خليل ساماني، هوشنگ ابتهاج (سايه)، ژاله اصفهاني، سياوش كسرايي، نادر نادرپور و در زمينة ادبيات داستاني: گزيدة آثار منثور بزرگ علوي، محمد حجازي، مرتضي مشفق كاظمي، پرويز قاضي سعيد، خسرو خوارزمي و ديگران و نيز كتابهاي ديگر منثور و منظوم از جمله «امواج قارون»، «گل خندان»، «حكايتهاي نويسندگان معاصر ايران» (در دو جلد)، «پيوند»، «زنجير گسسته» و ... از طريق انتشارات مختلف تاجيكستان در دسترس خوانندگان تاجيكستاني قرار گرفته است.

همچنين در مطبواعات تاجيكستان مقالات بيش از 150 نويسنده، شاعر و محقق ايراني منتشر شده است. در نشر و ترويج آثار علم و ادب ايران، روزنامه‌هاي «معارف و مدنيت»، «آموزگار» (قبلاً «گزيتة معلمان»)، «مدنيت تاجيكستان»، «ادبيات و صنعت»، «تاجيكستان شوروي» (قبلاً «تاجيكستان سوويتي»)،  «جمهوريت»، «جوانان تاجيكستان» (قبلاً «كومسومول تاجيكستان»)، «سامان»، «پيوند»، «همراز» و مجله‌هاي «نداي شرق»، «فرهنگ»، «ارمغان»، «معرفت»، «ادب»، «مردم گياه» و ... نقشي مهم داشته‌اند.

«نمونة ادبيات تاجيك» صدرالدين عيني كه در سال 1926 با حروف فارسي در شهر مسكو منتشر شد، نخستين اثر پژوهشي بود كه توجه اهل علم و ادب ايران را به خود جلب كرد. سعيد نفيسي اولين كسي بود كه در مجلة «شفق سرخ» (3 مارس 1928) نقدي دوستانه بر اين اثر نوشت.

بعدها و بويژه در سالهاي اخير، ناشران ايراني اقدام به چاپ كتابهاي ادبي، علمي و پژوهشي اديبان و دانشمندان تاجيك از جمله باباجان غفوراف، عبدالغني ميرزايف، محمدجان شكوري، نصرت‌الله رجب‌اف، رجب امان‌اف، محمدالله لطف‌الله‌اف، اعلاخان افصح‌زاد، مقدمه اشرفي، سلامت‌شاه نيلابيك‌اف، جوره‌بيك نذري‌اف، روزي احمداف، كمال عيني، ولي صمد، ميرزا ملا‌احمداف، و … نمودند.

همچنين چندين  مجموعه مقالات پژوهشگران و اديبان تاجيكي در مجموعه‌هاي «تاجيكان در مسير تاريخ»، «مقالات مجمع بزرگداشت كمال خجندي»، «ديدار آشنا»، «ره‌آورد»، نامة آل سامان» و … در ايران چاپ شده است.

افزون بر اينها، بسياري از مقالات علمي و ادبي عالمان تاجيك نظير صدرالدين عيني، باباجان غفوراف، محمد عاصمي، صالح رجب‌اف، محمدجان شكوري، رحيم مسلمانيان، ميرزا ملااحمداف، اعلاخان افصح‌زاد، كمال عيني، احرار مختار، رسول هادي‌زاده، يوسف‌شاه يعقوب‌شاه، خدايي شريف‌اف، اسرار رحمان‌اف، اكبر تورسون‌زاده، عبدالنبي ستارزاده، عبدالقادر منيازاف، شراف‌الدين رستم‌اف، عبدالله‌جان اسحاق‌اف، روشن رحماني، عسكرعلي رجب‌زاده، روزي احمد‌اف، نظام نورجان‌اف، پروانه جمشيد‌اف، عبدالمنان نصرالدين، ولي صمد، سعدالله اسدالله، صفر عبدالله، دل‌‌افروز اكرامي، لاريسا دادخدايوا، محمدجان محمدخواجه، عبدالخالق نبي‌اف، ابوبكر ظهورالدين، عمر صفراف، عالمجان خواجه مراداف، عظيم بيضايف، عثمان نظير، عبدالحي كاملي، ناصر سليم، صلاح‌الدين فتح‌الله، ميرزا شكورزاده، امريزدان عليمردان‌اف، فاتح عبدالله، سيف‌الدين ميرزازاده، سيد برهان‌الدين بزرگمهر، نورمحمد سيدزاده، لقمان بايمت‌اف، معروف رجبي و ديگران، در نشريه‌ها و مجلات گوناگون علمي و فرهنگي ايران، نظير «سخن»، «پيام نو»، «پيام نوين»، «يغما»، «خوشه»، «آينده»، «سيمرغ»، «كيهان فرهنگي»، «آشنا»، «مطالعات آسياي مركزي و قفقاز»، «ايرانشناخت»، «آريانا»، «خاوران»، «مطالعات ايراني»، «گلچرخ»، «شعر»، «كلك»، «آدينه»، «دنياي سخن»،‌ «نامة فرهنگ»، «مطالعات تاريخي»، «ادبستان»، «نشر دانش»، «نامة پارسي»، «ترجمان وحي»، «بخارا»، «قرار»، «خراسان‌شناسي» و … چاپ و منتشر شده است.

در تاجيكستان نيز آثار ادبي و علمي دانشمندان ايراني از طريق انتشارات اين كشور چاپ شده است كه از جمله مي‌توان به كتابهايي مانند «جستجو در تصوف ايران» عبدالحسين زرين‌كوب، «فلسفه از آغاز تاريخ» محمد رشاد، «فرهنگ برهنگي و برهنگي فرهنگي» غلامعلي حداد عادل، «چشم‌انداز شعر امروز تاجيك» علي‌اصغر شعردوست، «فنون و صنايع ادبي» تقي واحديان كاميار، «ايران در عهد سامانيان» جواد هروي و … و همچنين چاپ آثار علمي، ادبي و تحقيقاتي انديشه‌منداني نظير محمدتقي بهار، سعيد نفيسي، علي شريعتي، محمدرضا شفيعي كدكني، پرتو علوي، پرويز ناتل خانلري، جلال متيني، حسين رزمجو، جلال‌الدين كزازي، رضا براهني، خسرو فرشيدورد، غلامرضا ستوده، لطفعلي صورتگر، علي دستغيب، احمد شاملو، محمدرضا باطني، فريدون جنيدي، احسان طبري، بزرگ علوي، فاطمه سياح، ناصر مكارم شيرازي، مرتضي مطهري، محمود دولت‌آبادي، ژاله آموزگار، مهدي رستگار، حسين اميد، ذبيح‌الله صفا، محمدعلي اسلامي ندوشن، صادق هدايت، علي دشتي و ديگران كه شمارشان بيش از يكصد نفر است، اشاره نمود.

 

2. روابط هنري

روابط هنري دو كشور هم‌فرهنگ و همزبان تاجيكستان و ايران، در رشته‌هاي موسيقي، تئاتر و سينما عمدتاً بر اساس برگزاري جشنواره‌ها و سفرهاي گروهي و فردي هنرمندان به كشورهاي همديگر و مكاتبات ميان آنها صورت مي‌گيرد.

نخستين آشنايي ايرانيان با هنرمندان تاجيك به حدود چهل و هفت سال پيش بازمي‌گردد. در ماه دسامبر سال 1957 يك گروه 31 نفره از هنرپيشه‌هاي تاجيك از قبيل تحفه فاضل‌اوا، شايسته ملاجان‌اوا، برنا احمداوا، سَرَف كريم‌اوا، زهره كريم‌اوا، مسلمه باقي‌يوا، فاطمه كويين‌اوا، عبدالسلام رحيم‌اف و ديگران به سرپرستي مهربان نظراف معاون وزير فرهنگ وقت، در شهر تهران هنرنمايي كردند.

گروه هنري «لاله» از تاجيكستان در ماه آگوست سال 1972 در ششمين جشنوارة بين‌المللي هنر شيراز شركت كرد.

تابستان سال 1973 هنرمندان تئاتر اپرا و بالت صدرالدين عيني تاجيكستان، شامل  ملكه صابراوا و مظفر برهان‌اف در صحنة تئاتر اپرا و بالت شهر تهران هنرنمايي كردند. در اين سفر، بالة «رقاصه» از جانب آنها شش بار به نمايش درآمد.

ا‌ستاد محمدرضا شجريان با همراهي رضا قاسمي، محمود خلج، تبريززاده، همچنين گروه موسيقي سنتي «مولانا» شامل جليل عندليبي، عليرضا افتخاري، بهنام واداني، هادي منتظري، منصور يونسي سينكي، عباس مياندهي، محمد‌علي كياني‌نژاد، محمدفرهاد عندليبي، اردشير فهيمي و مير طاووسي، ماه آوريل سال 1990 در جشن 1400 سالگي باربد مروزي در تاجيكستان هنرنمايي كردند.

ماه فوريه سال 1992 در هفتمين جشنوارة موسيقي «دهة فجر» گروه هنري آدينه هاشم و گروه هنري «فلك» به سرپرستي دولتمند خا‌‌‌‌ل‌اف شركت و هنرنمايي كردند. ابوالقاسم خوشرو لحظه‌هاي هنرنمايي آدينه هاشم را در شهر تهران يادآور شده، چنين مي‌گويد: «هيچ وقت از خاطرم محو نمي‌شود آن روزي كه يكي از هنرمندان شما (استاد آدينه هاشم) برنامه اجرا مي‌كرد و يكي از بزرگترين هنرمندان كشور ما (استاد شجريان) اشك مي‌ريخت. اين يك لحظة تاريخي براي ملت ما بود».

در ماه آگوست سال 1992 گروهي از هنرمندان تاجيك شامل ظفر ناظم، حكيم محمود، معروف‌خواجه بهادر، دانه بهرام و غيره به ايران سفر هنري داشتند.

سال 1997 در سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ايران يك گروه هشت‌نفري از هنرمندان تاجيك شركت و هنرنمايي كردند. ماه دسامبر همان سال، هنرمندان فلارموني دولتي تاجيكستان مركب از ظفر ناظم‌اف، ب. عمر‌اف، ا. محموداوا، م. گل‌اف و ... هنر خويش را پيشكش دوستداران ساز و آواز ايراني نمودند.

ماه نوامبر سال 1997 يك گروه دوازده نفري اهل ساز و آواز ايراني، ميهمان دوستداران و علاقه‌مندان موسيقي در شهر دوشنبه بودند.

در رابطه با سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ايران ماه فوريه سال 1998 يك گروه پانزده نفري  هنرمند  تاجيك مركب از گروه «شش‌مقام» صدا و سيماي تاجيكستان به رهبري الماس عبدالله و گروه «باربد» به رهبري سنگين‌مراد قربان، همچنين طالب شهيدي، مستانه اٍرگش‌اوا، سعادت عمراوا و شاهده هاشم‌اوا به ايران سفر و هنرنمايي كردند. در جشنوارة بين‌المللي موسيقي «دهة فجر»، كه ماه فوريه سال 1999 در شهر تهران برگزار گرديد، گروه هنري «فلك» به رهبري دولتمند خا‌ل‌اف شركت نمو‌د.

بين سالهاي 1999 تا 2000 ميلادي، گروه هنري «سامان» به دعوت مركز موسيقي جمهوري اسلامي ايران به رياست قربان‌علي رحمان‌اف دو با به ايران سفر كرده و برنامه اجرا نمود.

ماه فورية سال 1999 گروه هنري «فردوس» شهر تهران در قالب محمد افتخاري، فاروق كسمايي، الهام فيض‌الدين، سهيل امين‌زاده، نگار بوبان، بهروز شريعتي با اجراي ساز و تصنيف‌هاي سنتي، خاطر دوستداران هنر موسيقي پايتخت تاجيكستان را شاد نمودند. در روزهاي جشن نوروز سال 2001 گروه هنري «ساقيا» از ايران، در شهرهاي كولاب، قرغان‌تپه و دوشنبه هنرنمايي كردند.

تئاتر عروسكي تاجيكستان در سالهاي 1991 و 1992 در جشنوارة بين‌المللي تئاترهاي عروسكي كه همه ساله در ماه سپتامبر در شهر تهران برگزار مي‌گردد، هنرنمايي كرده، اثر نريمان بقازاده «حسنك اَلفَسَنَك» را به كارگرداني ‌مظفر جواداف تقديم تماشاچيان نمود.

سال 1992 گروه تئاتر «اهارون» تاجيكستان، در جشنوارة بين‌المللي تئاتر «دهة فجر»، نمايشنامة «يوسف گمگشته..» را به كارگرداني فرخ قاسم‌اف به نمايش گذاشت كه موفق به دريافت جايزة «نشان طلا» ي جشنواره گرديد. گروه مزبور ماه دسامبر سال 1994 بار دوم به جمهوري ا‌سلامي ايران سفر نموده، در طول ده روز نمايشنامه‌هاي «يوسف گمگشته» و «اسفنديار» را به نمايش گذاشت.

در روزهاي جشن نوروز سال 1993 گروه تئاتر «پيام دوستي» ايران كه به تاجيكستان سفر نمود، نمايشنامة «چله‌نشين» اثر مسعود سميعي  را به كارگرداني مصطفي عبداللهي پيشكش تماشاگران تاجيك كرد.

ماه سپتامبر سال 1994، در ايام جشن هزارة «شاهنامه» فردوسي، تئاتر «انديشه» از ايران نمايشنامة «اسفنديار» اثر علي چراغي به كارگرداني حسين فراهي را در تالار لاهوتي شهر دوشنبه تقديم هنردوستان كرد.

سال 1999 تئاتر لاهوتي تاجيكستان در هفدهمين جشنوارة بين‌المللي تئاتر «دهة فجر» نمايشنامة «بهرام چوبينه»‌ را به كارگرداني توره‌خان احمدخان‌اف به تماشاچيان ايراني پيشكش نمود.

سالهاي 1999 و2000‌ تئاتر «‌اهارون» دو سفر به ايران داشت و در جشنوارة بين‌المللي تئاتر ايران‌زمين كه در شهر اهواز در استان خوزستان برگزار گرديد، با نمايشنامه‌هاي «مرگ يزدگرد»‌، «شيخ صنعان» و «‌دجّال» شركت كرد با استقبال خوب تماشاگران روبرو گرديد.

سال 2001 ميلادي، تئاتر دولتي شهر كولاب با نمايشنامة «مير كبير» اثر محمد غائب در سومين جشنوارة بين‌المللي تئاتر «ايران‌زمين» شركت نمود.

‌‌نخستين آشنايي تاجيكان با سينماي ايران، در سال 1972 بود. پس از پايان جشنوارة دوم بين‌المللي سينمايي كشورهاي آسيا و افريقا در شهر تاشكند ازبكستان، فيلم ايراني «ببر مازندران» كه‌ در جشنوارة مزبور به نمايش درآمده بود، در سينماهاي شهر دوشنبه به زبان فارسي و ترجمة همزمان روسي نمايش داده شد كه مورد پسند بينند‌گان واقع گرديد.

در نخستين جشنوارة بين‌المللي سينماي تهران كه از 16 تا 26 آوريل سال 1972 در ايران برگزار گرديد،  هيئتي از اتحاد شوروي سابق نيز شركت داشت كه اديب تاجيك مسعود ملاجان‌اف از اعضاي اين هيئت بود. وي پس از بازگشت، تأثرات خويش از اين جشنواره و عموماً سفر به ايران را در قالب مقاله‌اي با نام «غزال بالدار تهران» در شمارة دوازدهم سال 1972 مجلة «صداي شرق» چاپ كرد كه در آن تاريخ مختصر سينماي ايران براي تاجيكان معرفي شد.

از 26 نوامبر تا 6 دسامبر سال 1990 جشنوارة فيلمهاي ايراني در شهر دوشنبه برگزار شد. در اين جشنواره كه گروهي از هنرمندان و كارشناسان سينماي ايران از جمله عليرضا رئيسيان، فاطمه معتمد آريا، يدالله صمدي، فخرالدين انوار، پروانه معصومي، فرهاد صبا، مهندس احمدي شركت داشتند، طي 10 روز در سينماهاي پايتخت تاجيكستان، 20 فيلم جديد ايراني به نامهاي «‌كمال‌الملك»، «اجاره‌نشين‌ها»، «جاده‌هاي سرد»، «دستفروش»، «خانة دوست كجاست؟»، «گزارش يك قتل»، «پرواز در شب»، «شير سنگي»، «خارج از محدوده»، «پرندة كوچك خوشبختي»، «كشتي آنجليكا»، «بايسيكل‌ران»، «در مسير تندباد»، «نار و ني»، «اي ايران». «مادر»، «مهاجر»، «هامون»، «ريحانه» و «سبلان» به نمايش گذاشته شد. درآمد حاصل از نمايش اين فيلم‌ها به حساب بنياد ساخت مجسمة حكيم ابو‌القاسم فردوسي در ميدان آزادي شهر دوشنبه واريز شد.

ماه سپتامبر سال 1991 جشنوارة بين‌المللي فيلم «همسايه‌ها»در شهر دوشنبه برگزار گرديد. در ماه مي سال 1993 در شهر دوشنبه هفتة فيلمهاي ايراني برپا گرديد كه در آن 7 فيلم بلند  «شايد وقتي ديگر»، «ساية خيال»، «طلسم»، «افق»، «دخترم سحر»، «كاني مانگا» و «باشو غريبة كوچك» روي پردة نمايش رفتند.

طي چند سال اخير جمهوري اسلامي ايران تعدادي فيلم و سريال از جمله «بوعلي سينا» (9 قسمت)، «سلطان و شبان» (12 قسمت)، «گلهاي داودي»، «پدربزرگ»، «پدرسالار» (13 قسمت) و غيره به تاجيكستان اهدا نمود كه از طريق تلويزيون سراسري تاجيكستان به نمايش گذاشته شدند.

در ايران نيز چند فيلم توليد «تاجيك‌فيلم»، از جمله فيلمهاي ساخته‌شده بر اساس «شاهنامة» ابو‌القاسم فردوسي به نمايش درآمدند.

يكي از معروفترين كارگردانهاي سينماي ايران محسن مخملباف، ماه ژانويه سال 1998 بخش عمده‌اي از فيلم «سكوت» را در تاجيكستان تهيه نمود كه در آن چند تن از تاجيكان نيز نقش آفريده‌اند.

سال 1997 گل‌اندام محبت‌اوا سردبير «تاجيك‌ فيلم» در سمينار «حضور زن در سينماي معاصر» در شهر تهران شركت نمود.

ماه مي سال 1998 يك گروه 7 نفري فيلمبردار ايراني ميهمان تاجيكستان بودند كه از اماكن تاريخي و فرهنگي فيلم‌ و گزارش تهيه نمودند.

تمام اين سفرهاي هنري و ديد و بازديدهاي هنرمندان دو كشور، نقش مثبت و مهمي در گسترش دوستي و همكاري تاجيكستان و ايران داشته است.

 

خوشتر ز كتاب ...

در ماه ژوئن سال 1990، سمپوزيوم بين‌المللي «كتاب و احياي تمدن شرق: ديروز و امروز» در شهر دوشنبه برگزار شد كه هيئتي از كتابخانة ملي ايران، از جمله رئيس و معاون اين كتابخانه نيز شركت داشتند. ميهمانان ايراني شركت كننده در اين سمپوزيوم، تعداد 2000 جلد كتاب به كتابخانه‌هاي ملي، پژوهشگاه شرق‌شناسي و بنياد فارسي – تاجيكي كشور تاجيكستان اهدا كردند.

در ماه اكتبر سال 1990، يك هيئت فرهنگي از ايران به رياست مهدي فيروزان به دعوت بنياد فرهنگ تاجيكستان وارد اين كشور شدند كه منجر به عقد تفاهم‌نامه‌هايي براي افتتاح فروشگاههاي كتاب در تاجيكستان گرديد.

در ماه نوامبر سال 1990، نمايشگاه كتاب و نقاشيهاي كودكان ايراني در شهر دوشنبه برپا گرديد كه در آن كتابها و نقاشيهاي كودكان 5 تا 14 سالة ايراني به نمايش گذاشته شد. در همان ماه، نمايشگاهي از صنايع دستي و مينياتورهاي ايراني در شهر دوشنبه برپا شد كه به همين مناسبت هيئت بلندپاية فرهنگي به تاجيكستان سفر نمود.

به دعوت كتابخانة ملي جمهوري اسلامي ايران، در ماه دسامبر سال 1991، گروهي از فرهنگيان تاجيكستاني شامل لايق شيرعلي، جوره‌بيك نذري، ميرزا ملااحمد، رجب‌مد اميراف، عبدالرحيم زاده، صاحبنظر غايب‌نظراف، صفر سليماني و عبدالله‌جان يوسف‌اف براي آشنايي با فعاليت كتابخانه‌هاي ايران وارد اين كشور شدند.

در ماه فورية سال 1992، به مناسبت سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ايران و ماه مارس همان سال به مناسبت جشن نوروز، نمايشگاه كتابهاي ايراني در شهر دوشنبه برپا شد.

از سال 1992 تا به امروز، هر ساله و به مناسبت برپايي نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران، هر ساله گروهي از فرهيختگان و انديشه‌مندان تاجيك در اين نمايشگاه شركت مي‌كنند.

ماه آگوست سال 1992 فروشگاه كتاب انتشارات بين‌المللي الهدي در شهر دوشنبه افتتاح گرديد كه در عرصة حيات فرهنگي تاجيكستان، رويداد مهمي به شمار مي‌رود.

در چهاردهمين جشنوارة بين‌المللي «كتاب سال» جمهوري اسلامي ايران در سال1996 رمان «فردوسي» ساتم الغ‌زاده عنوان «كتاب سال» را از آن خود نمود. در سال 1998 نيز كتاب «چشم‌انداز شعر امروز تاجيك» علي‌اصغر شعردوست از سوي وزارت فرهنگ تاجيكستان، به عنوان بهترين كتاب سال 1998 برگزيده شد.

 

كارهاي مشترك

ايران و تاجيكستان در طي اين چند سال اخير، يك سلسله كارهاي مشترك فرهنگي انجام داده‌اند كه در حوزة مناسبات فرهنگي دو كشور داراي ارزش و بهاي بسيار است. از مهمترين كارهاي انجام شدة اين سالها، برگزاري جشنهاي 1000 سالگي تأليف شاهنامة بي‌زوال حكيم ابوالقاسم فردوسي، 680 سالگي مير سيدعلي همداني، 675 سالگي كمال خجندي و 1100 سالگي دولتداري سامانيان در تاجيكستان و ايران مي‌باشد.

سفارت جمهوري اسلامي ايران در تاجيكستان، نقش بسزايي در ارتقا و رشد روابط فرهنگي دو كشور داشته است. به اهتمام اين سفارت، كتابخانه‌هايي در شهرهاي دوشنبه، خجند، كولاب، خاروغ، كاني بادام، پنجكنت و استروشن (اوراتپه) و اتاقهاي ايران در دانشكدة ادبيات دانشگاه دولتي ملي تاجيكستان و دانشگاه دولتي خجند تأسيس يافت. همچنين به اهتمام سفارت ج.ا. ايران آرامگاههاي رودكي در شهر پنجكنت، ميرسيد علي همداني در شهر كولاب و نيز شماري از مساجد در ديگر نواحي تاجيكستان بازسازي و مرمت شد.

از جمله اقدامات مهم ديگر اين سفارت در تاجيكستان به شرح زير است:

-          برگزاري سمينار بين‌المللي علمي «دولت و تمدن سامانيان» در شهر دوشنبه.

-      مجمع علمي «تمدن، تاريخ و فرهنگ سامانيان» در شهر مشهد به مناسبت 1100 سالگي دولت سامانيان با همكاري بنياد فرهنگ تاجيكستان.

-          چاپ كتاب نفيس «سامانيان و احياي تمدن فارسي تاجيكي» در دو جلد با حروف كريل و فارسي.

-          نشر مجلة «ارمغان» با همكاري بنياد فرهنگ تاجيكستان به خط كريل.

جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
تازه ها
تعیین جهت قبله- قبله نما

پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي

مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي

پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

شوراي گسترش زبان و ادبيات فارسي

فرهنگستان زبان و ادب فارسي

کتابخانه مجازي

روزنامه های اینترنتی ایران

فصلنامه رودکي
نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
آمار بازدیدکنندگان
بازدید این صفحه: 2768
بازدید امروز : 118
بازدید این صفحه : 502459
بازدیدکنندگان آنلاين : 1
زمان بازدید : 1.8751

صفحه اصلی|ایران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت