منو اصلی
زنجان
زنجان
تاريخ بناي شهر زنجان را هم زمان با سلطنت اردشير بابكان دانسته‌اند و در آن زمان، آن را «شهين»؛ يعني منسوب به شاه مي‌ناميده‌اند. گفته مي‌شود كه اين نام طي قرون و اعصار به زنگان و سپس به زنجان تبديل شده است. فتح زنجان به وسيله اعراب در زمان خلافت عثمان و توسط سردار عرب – براءبن عازب- صورت گرفت. در اين دوره، اين شهر، شهري آباد و پرنعمت بوده است.
در قرن چهارم و پنجم هجري قمري، زنجان به علت داشتن چراگاه‌هاي وسيع، در مورد توجه قبيله‌هاي ترك‌نژاد قرار گرفت. و قبيله‌هاي گوناگون ترك در زنجان و نواحي مختلف آن، به ويژه در چمن سلطانيه‌، مسكن گزيدند.
در حمله مغول،‌ شهر زنجان و آبادي‌هاي آن آسيب فراوان ديد. سپس ايلخانان مغول به اين شهر توجه فروان نشان دادند؛ مخصوصاً سلطان محمد خدابنده، از زماني كه مذهب تشيع را پذيرفت، در توسعه اين ناحيه كوشيد و زمينه تبديل آن به يك مركز اسلامي را فراهم كرد تا پس از آن، در اندك زماني به يكي از مراكز مهم سياست و تجارت تبديل گردد.
تاريخ زنجان در سده‌هاي بعدي نيز گزارشگر حوادث مختلف سياسي است. اين شهر‌ شاهد رويدادهاي سياسي، اجتماعي و مذهبي نظير شورش علي محمد باب، مبارزات ملوك الطوايفي، نهضت مشروطيت،‌ تاخت و تاز فئودال‌ها، درگيري‌هاي دموكرات‌ها آذربايجان و .... بوده است. هر چند برخي از اين رويدادها، رهاوردي جز ناملايمات فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي براي مردم اين شهر نداشته‌اند؛ اما هرگز فرهنگ و مدنيت استعماري در اين شهر نفوذ نكرده است و اكثر قريب به اتفاق مردم، هم‌چنان در حفظ زادگاه بزرگاني چون شيخ شهاب‌الدين سهروردي و علماي نامي ديگري بوده است كه مايه فخر فرهنگ ايراني و اسلامي هستند.
ابهر
منطقه ابهر و مناطق ابهررود، كه به زبان محلي «ابهر چاي» ناميده مي‌شود، از نخستين زيستگاه‌هاي انساني در ايران است و از پيشينه تاريخي طولاني برخوردار است. بررسي اين مناطق نشان مي‌دهد كه دره ابهررود در هزاره دوم پيش از ميلاد از رونق قابل توجهي برخوردار بوده است. در قرن نهم پيش از ميلاد، مادها در اين منطقه اتحاديه‌اي از قبيله‌هاي گوناگون را به وجود آوردند كه مقر آن در ابهرچاي بوده است. به استناد شواهد تاريخي در سال 821 پيش از ميلاد، در دره ابهرچاي ميان مادها و آشوري‌ها نبردي در گرفته است.
در زمان روي كار آمدن حكومت ايلخانيان و انتخاب سلطانيه به عنوان پايتخت،‌ اين منطقه به علت برخوردار شدن از شبكه‌هاي جاده‌اي اهميت ارتباطي قابل توجهي به دست آورد كه هنوز هم محفوظ مانده است.
وجه تسميه اين شهر از واژه پهلوي «اوهر» گرفته شده است. نويسنده كتاب جغرافيايي حدودالعالم، «ابهر» را «اوهر» ثبت كرده است. بخش اول واژه منسوب به آب به عنوان نماد زندگي در مذهب زرتشت است و واژه «وهر» به معني دشوار كردن كار و محدود نمودن آمده است. بنابراين، اين واژه به معناي محل بستن آب‌هاست.
جايگاه نخستين خانه‌هاي اين شهر تپه‌اي باستاني به نام تپه قلعه است و در كناره راست ابهررود جاي دارد. اين محل يكي از نخستين زيستگاه‌هاي انساني منطقه زنجان به شمار مي‌رود و حداقل از اوايل هزاره چهارم پيش از ميلاد مورد استفاده و محل سكونت جماعت‌هاي آغازين بوده است. از آثار به دست آمده در اين محل مي‌توان به سفال‌هاي قرمز رنگ نقش‌دار اشاره كرد.
خدابنده
شهرستان خدابنده در جنوب شرقي زنجان واقع شده است. در اين منطقه، ايلات خدابنده‌لو و افشار، با اقوام بومي در هم آميخته و نژادي را پديد آورده‌اند كه ازنظر تيپولوژي (بررسي ويژگي‌هاي ظاهري) به نژاد موسوم به زنجاني معروف شده است.
شهرستان خدابنده، دو شهر تاريخي «سهروردي » و «سجاس» را در خود جاي داده و مردان بزرگي همانند شهاب‌الدين سهروردي را در خود پرورده است. جاي‌گيري جماعت‌هاي انساني و يكجانشيني آنان را در اين مناطق، به اواخر هزاره چهارم و اوايل هزاره پنجم پيش از ميلاد مربوط است. از نمونه‌هاي آثار اين دوره،‌ سفال‌هاي گوجه‌اي رنگي است كه با آثار سفالي شناخته شده قزوين قابل مقايسه است.
نام و نشاني اماكن مو ديدني‌هاي مهم استان
شهرستان زنجان
چشمه معدني و ننق - 21 كيلومتري جاده زنجان - ميانه
چشمه آب گرم آبدال - جنوب غربي جاده زنجان – ميانه
چشمه آب گرم آركوين- بخش ايجرود، جاده بيجار
چشمه انگوران- دهستان انگوران
چشمه آب معدني الله بلاغي - روستاهاي ماهان، بخش طارم
چشمه آب معدني نيگجه - بخش ماه‌نشان
منطقه حفاظت شده انگوران - بخش انگوران
عمارت ذوالفقاري - مركز شهر زنجان
حصار شهر زنجان- زنجان
قلعه شميران - طارم علياي زنجان
قلعه سانسيز - طارم علياي زنجان
ستي قلعه - ماه‌نشان
بازار قديمي - زنجان
كاروان سراي گلشن - بازار قديمي زنجان
كاروان سراي ملك - بازار قديمي زنجان
حمام قديمي قيصريه - بازار زنجان
حمام قديمي حاجي داداش- بازار ميوه‌ فروش‌هاي زنجان
حمام قديمي ميربها- راسته بازار پايين
بناي تاريخي رختشوي خانه - مركز شهر زنجان
پل ميربهاء‌الدين - رودخانه زنجان رود
پل سردار- جنوب شهر زنجان
پل حاج سيد محمد - جنوب شرقي زنجان
غار تاريخي گلجيگ- 35 كيلومتري جنوب غربي زنجان
غار خرمنه سر - روستاي شاه‌نشين طارم عليا
مسجد جامع (سيد) - زنجان
مسجد ميرزايي - بازار پايين زنجان
مسجد تاريخي قلاير - 25 كيلومتري جنوب زنجان
امام‌زاده سيد ابراهيم - زنجان
شهرستان ابهر
ارگ سلطنتي سلطانيه - بخش سلطانيه
علمدارتپه- شمال شرقي امام‌زاده زايدالكبير
تپه‌هاي سعيد آباد، كرسف - جنوب غربي سلطانيه
غارهاي داش كسن - 10 كيلومتري جنوب شرقي سلطانيه
مسجد جامع ابهر- ابهر
مسجد جامع قروه - 16 كيلومتري شرق ابهر
بقعه پير احمد زهرنوش - جنوب ابهر
امام زاده زيدالكبير- ابهر
امام زاده محمد - ابهر
امام‌زاده ابراهيم - جنوب ابهر
امام‌زاده اسماعيل - جاده ابهر، تاكستان
مجموعه تاريخي چلبي اوغلي- جاده سلطانيه،خدابنده
بقعه ملاحسن كاشي - جنوب شهر سلطانيه
گنبد سلطانيه- سلطانيه
شهرستان خدابنده
چشمه آب گرم گرماب - جنوب شرقي قيدار
غار كتله‌خور گرماب - جنوب روستاي گرماب، بخش افشار
مسجد جامع سجاس - 12 كيلومتري شمال غربي خدابنده
بقعه قيدار نبي - خدابنده
زنده دل ، حسن . مجموعه راهنماي جامع ايرانگردي : استان زنجان ، تهران : نشر ايرانگردان – جهانگردان ، 1379 . ص27-29 ،113-116. * منبع :