منو اصلی
بوشهر
بوشهر قديم
بناي بوشهر را به اردشير ساساني نسبت داده‌اند كه نام اصلي آن « رام اردشير» بود گفته مي‌شود كه « رام اردشير» به مرور زمان به « ريشهر» تبديل شد. به نظر مي‌رسد كه بوشهر تحريف شده ريشهر – همان شهر قديمي است. در سال 1150 هـ.ق « ابومهيري پسر شيخ ناصر خان، ناخدا باشي كشتي‌هاي نادر شاه، طرح اصلي بوشهر را پي‌ريزي كرد و اين شهر را مقر نيروي دريايي نادر شاه قرار داد. از اين زمان به بعد بوشهر به عنوان يكي از بنادر مهم خليج فارس مطرح شد. در زمان كريم خان زند بوشهر چنان اهميت يافت كه رقيب قدرتمندي براي بندر بصره در عراق شد. اين بندر در زمان اوج خود از مراكز عمده تجارت خليج فارس به حساب مي‌آمد و تجار بوشهر قسمت عمده بازرگاني خليج فارس و اقيانوس هند را به عهده داشتند. حتي « حاج محمد شفيع» اجازه چاپ و نشر اسكناس رايج بوشهر را به دست آورد واين امتياز تا برقراري بانك شاهي، در بوشهر به قوت خود باقي بود. بوشهر يكي از نخستين شهرهايي است كه در آن چاپخانه چاپ سنگي داير شد و پيش از بسياري از شهرهاي مهم ايراني، صنايع جديدي چون يخ سازي و برق ايجاد شد. مردم بوشهر از اولين ايرانياني بودند كه با مجله و روزنامه آشنا شدند. روزنامه‌هاي زيادي در اوايل ظهور اين پديده در بوشهر چاپ و نشر مي‌شد كه از جمله روزنامه‌هي مظفري، خليج ايران و نداي جنوب را مي‌توان نام برد. همچنين به علت موقعيت خاص اين بندر در تجارت و كسب ثروت فراوان، نمايندگي شركت‌هاي خارجي و نيز كنسولگري دولت‌هاي بيگانه از جمله بريتانيا، آلمان و روسيه و امپراطوري عثماني در اين شهر وجود داشتند كه ساختمان بعضي از آن‌ها هنوز پا برجاست. با ايجاد راه آهن سراسري، امور تجاري اين بندر به خرمشهر انتقال يافت و به تدريج ار رونق آن كاسته شد.بوشهر امروزي شهري توسعه يافته و نوسازي شده ويكي از شهرهاي مهم ساحلي با اقتصاد دريايي و صنايع تبديلي است.
دشتستان ( برازجان)
ناحيه‌اي كه درزمان قديم به آن شبانكاره مي‌گفتند با شهرستان دشتستان امروزي به مركزيت شهر برازجان يكي است. همانطور كه از كلمه شبانكاره كاملاً آشكار است، شغل اصلي مالكين شبانكاره ابتدا چوپاني و گله‌داري بود كه پس از به قدرت رسيدن، شهر ايج را مركز خود قرار دادند. اين شهر يكي از شهرهاي قديمي فارس بود و نزديك استهبان امروزي قرار داشت. نارنج و خرما و مخصوصاً انار آن مشهور بود اين شهر پس از سقوط ملوك شبانكاره در نيمه اول قرن هشتم هجري قمري توسط « آل مظفر» خراب و ويران گرديد. ملوك شبانكاره از كازرون تا داراب را تحت نفوذ خود درآورده بودند و در نواحي جنوبي فارس حكومت مي‌كردند.برازجان يكي از پايگاه‌هاي مهم به شمار مي‌رفت و قلعه‌اي مستحك داشت كه بقاياي آن هنوز وجود دارد.
دشتي ( خورموج)
يكي از شهرستان‌هاي استان بوشهر، شهرستان دشتي به مركزيت خورموج است كه بخش كاكي در جنوب شرقي آن قرار دارد. كاكي مركز بلوك دشتي است كه در زمان قديم به آن ماندستان مي‌گفتند.ماندستان از نام رودخانه مند يا ماند گرفته شده است. اين رودخانه در مناطقي كه به خليج فارس مي‌ريزد به علت هموار وكم شيب بودن زمين، سرعت چنداني ندارد، لذا به نظر مي‌رسد آب رودخانه از حركت باز ايستاده ( مانده) است. به همين جهت به اين رودخانه مند يا ماند نام داده‌اند و كناره‌هاي آن را كه نزديك خليج فارس است ماندستان گفته‌اند. وجه تسميه ديگر ماندستان آن است كه اين رودخانه وزمين‌هاي اطراف آن از نظر كشاورزي فايده چنداني ندارد و گويا رودخانه در آن حدود مانده است.
گناوه
بندر گناوه در ساحل خليج فارس بين بندر بوشهر وديلم واقع شده است. شهر گناوه كنوني در جنوب گناوه قديم بنا شده است. از گناوه قديم نقاطي باقي مانده است كه امروزه به نام‌هاي تيرسول ( شن فشرده) ، تل گنبد، تل گوري، تل مناره و بالاخره تل امام زاده خوانده مي‌شود. در ويرانه‌هاي اطراف گناوه، گوپال ( گل پخته استوانه‌اي شكل به صورت سفال زرد يا سرخ رنگ كه آن را به عنوان گلوله با منجنيق بر سر دشمن مي‌ريختند ) فراوان به چشم مي‌خورد.درحال حاضر از گناوه قديم جز آثار سنگ‌ها و پي‌هاي مدفون در زير خاك و بعضي بازمانده تاق‌نماهاي سنگي ضربي آثاري مشهود نيست. گاه و بيگاه در درون گودال‌ها و حفره‌ها و در زير پي‌هاي عمارت ويرانه، سكه‌ها ودست افزارها و مصنوعات سنگي و سفالي يافت مي شود نام اين بندر در كتاب‌هاي قديمي به صورت گنابا، گنفه، جنايه و جنابا هم آمده است.
دَيّر
شهرستان دير در 50 كيلومتري شمال غرب بندر طاهري از شهرستان كنگان واقع شده است. دراين شهرستان قلعه قديمي نيمه ويراني به نام قلعه جلال خان حاكم وجود دارد كه قدمت آن بيش از 200 سال نيست. در چند فرسخي شمال غرب دير نزديك محلي معروف به بردخون بقعه ساده‌اي به نام امام زاده شاه محمد وجود دارد كه از نظر قدمت و ارزش هنر معماري چندان اهميتي ندارد.
كنگان
شهرستان كنگان در منتهي اليه جنوب شرق استان در نوار ساحلي خليج فارس قرار دارد و از نقاط ديدني استان بوشهر محسوب مي‌شود. بندر طاهري از توابع اين شهرستان در قرن چهارم هجري از اهميت بازرگاني زيادي برخوردار بود. خرابه‌هاي بندر سيراف در غرب اين ناحيه در زمان استخري و مقدسي بزرگ ترين بندر ايران در خليج فارس بود و تمام كالاهايي كه از طريق دريا به ايران وارد مي‌شد درآن بندر توزيع مي‌شد و بعداز شيراز بزرگ‌ترين شهر اردشير خوره بود. مجموعه قراين تاريخي موجود نشانگر آن است كه شهرستان كنگان نسبت به ساير شهرستان‌هاي استان از اهميت سوق‌الجيشي و بازرگاني وتاريخي جالب توجهي برخوردار است. علاوه بر آثار به جا مانده از پيشينه تاريخي اين شهرستان كه عموماً تخريب شده‌اند، چشمه آب گرم ميانلو در شمال كنگان از ديدني‌هاي منطقه‌ است.
تنگستان
تنگستان ناحيه‌اي است در شرق دشتستان كه مركز آن اهرم است. قلعه معروف تنگستان در آبادي « پهلوان كشي» واقع است كه خرابه‌هاي آن باقي مانده است. اهالي تنگستان در دوران اخير و از زمان زنديه تا اين اواخر به شجاعت و ميهن پرستي معروف بوده‌اند. در باب دلاوري‌ها و فداكاري‌هاي اهالي غيور تنگستان در جنگ جهاني اول كه انگليسي‌ها قصد حمله به شيراز را داشتند، داستانها گفته‌اند. نام يكي از آبادي‌هاي تنگستان « تددومري» است كه به عقيده عده‌اي از انديشمندان و مورخين، يادآور قوم تجارت پيشينه بسيار معروف خاورميانه امروزي ( سوريه) يعني « تدمر» يا « پالمير» باستاني است. در مراوده مردم آشور، بابل، سومر و اكد با سواحل خليج فارس و رفت و آمد فنيقي‌ها و تدمري‌ها در خليج فارس و سواحل آن در دوران گذشته محل شك وترديد نيست و در تمام طول سواحل، منطقه‌اي مناسب‌تر از منطقه تنگستان ودشتي و دشتستان وجود نداشته است.
مكان‌هاي تاريخي و ديدني استان بوشهر
شهرستان بوشهر
قلعه هلندي ها- شمال شرقي جزيره خارك
آب انبار قوام- شهر بوشهر
معبد پوزئيدون ( خداي دريا) – جزيره خارك
خانه قديمي قاضي- محله بهبهاني بوشهر
خانه رئيس علي دلواري-45 كيلومتري بوشهر، دلوار
عمارت قديمي ملك- 5 كيلومتري بوشهر
منطقه باستاني سيراف-جنوب شرقي بوشهر
منطقه باستاني ريشهر – 8 كيلومتري جنوب بوشهر
مقبره ژنرال انگليسي- خيابان امام خميني بوشهر
گورستان شغاب- جنوب شهر بوشهر
گورستان باستاني جزيره خارك- جزيره خارك
گورستان باستاني سيراف- شمال غربي منطقه باستاني سيراف
مسجد شيخ سعدون- شهر بوشهر
امام زاده عبدالمهيمن- نزديك ريشهر قديم
امام زاده مير محمد حنيفه – جزيره خارك
كليساي مسيح مقدس- شهر بوشهر
كليساي قديمي خارك – جزيره خارك
شهرستان دشتستان
چشمه آب گرم دالكي – 18 كيلومتري برازجان به سمت كازرون
چشمه آب گرم برازجان- 12 كيلومتري مسير جاده برازجان كازرون
چشمه آب گرم خانيك – يك كيلومتري روستاي خانيك
كاخ بردك سياه- 12 كيلومتري شمال برازجان
كاخ كوروش- برازجان
دژ برازجان- مركز شهر برازجان
آب انبار درخت- 12 كيلومتري شرق برازجان
منطقه باستاني توز- بين روستاهاي زيراه، اردشير آباد و سعد آباد
تل مرو- جنوب شهر برازجان
تل طلسمي- جنوب شهر برازجان
تل خندق- شمال شهر برازجان
تل پهن- شمال شهر برازجان
غار چهل خانه- شمال سعد آباد برازجان
دشتي
چشمه آب گرم نيكو – شمال شهر خور موج
چشمه آب گرم گنويه- جاده خور موج، دَيّر
برج قلعه خور موج- خورموج
معبد كلات – 30 كيلو متري خور موج ، روستاي حيدري
مسجد بردستان- روستاي بردستان
امام زاده ميرارم- جنوب شهر خور موج
تنگستان
چشمه آب گرم اهرم- نزديكي شهر اهرم
چشمه آب گرم ميراحمد- كيلومتر 77 جاده اهرم، خورموج
چشمه آب گرم قو چارك- جنوب غربي اهرم
قلعه زار خضرخان- شمال اهرم
گناوه
تالاب حله- محل تلاقي رودخانه هاي دالكي و شاپور
امام زاده سليمان- جاده گناوه، ديلم
ديلم
خرابه‌هاي بندر سي‌نيز- 20 كيلومتري بندر ديلم، حوالي خور امام حسين
خرابه‌هاي بندر مهروبان- 24 كيلومتري شمال بندر ديلم
كنگان
چشمه آب گرم ميانلو- شمال كنگان
زنده دل ، حسن . مجموعه راهنماي جامع ايرانگردي : استان بوشهر، تهران : نشر ايرانگردان – جهانگردان ، 1379 . ص 29-33 ، 95-97. * منبع :