منو اصلی
عصر بعد از نوسنگي

عصر بعد از نوسنگي يا عصر فلز   

( ايران در هزاره‌هاي ششم ، پنجم ، چهارم پيش از ميلاد )

با ساختن نخستين نمونه‌هاي اشياء فلزي ، انسان قدم به عصري نهاد كه به « عصر فلز» مشهور است . كهن‌ترين فلزي كه بشر كشف و از آن استفاده كرد ، مس بود . يكي از مهم‌ترين تپه‌هايي كه مس اوّل بار در آنها ظاهر شد « تل ابليس » كرمان است . اين تپة باستاني در « درة بردسير » و 72 كيلومتري جنوب شرق كرمان و سه كيلومتري جنوب دهكدة دشتكار واقع شده است و در سالهاي 1966 و 1967 م . ( 1344 و 1345 ش . ) توسط هيئت باستانشناسان آمريكايي ، اعزامي از موزة « ايلينويز » به سرپرستي « پروفسور جوزف كالدول » كاوش گرديد .

تعدادي از نخستين كوره‌هاي ذوب مس در عميق‌ترين لاية مربوط به هزارة پنجم در تل ابليس بدست آمد و اشياء مسي شامل سنجاق و درفش ، مهر و دستبند و حلقة انگشتر از آنها كشف گرديد . بر اساس يافته‌هاي باستانشناسي از اواسط دوران فلز ، بجز مس ، فلزات غير تركيبي و سهل الوصول ديگري چوئن قلع ، طلا ، نقره در چرخة فن آوري مردمان آن عصر پديدار شدند و شايد به اين دليل است كه اين دوره را دورة فلز نام نهاده‌اند نه دورة مس .

فن آوري ساخت و پرداخت سفال نيز در اين دوران پيشرفت زيادي كرد . چرخ سفالگري به وجود آمد و كوره‌هاي پيشرفته‌اي براي پختن اشياء و ظروف سفالي ساخته شد . نقوش سادة هندسي تك رنگ به نقوش تركيبي چند رنگ تكامل يافت و گنجينه‌اي گرانبها و ارزشمند به نام سفالينه‌هاي منقوش پيش از تاريج بر جاي ماند . عده‌اي از صاحب نظران نقوش روي سفالها را مقدمة پيدايش خط و كتابت در نيمة دوم هزارة چهارم پيش از ميلاد دانسته‌اند . نقطة اوج و اعتلاي هنر سفالينه‌هاي منقوش پيش از تاريخ ( هزارة چهارم پ . م . ) همان سفالينه‌هاي كشف شده در قديمترين لاية شوش ( شوش يك و دو ) و ساير تپه‌هاي متعلق به فرهنگ سوزيانا است . فرهنگهاي مهم پيش از تاريخ ايران كه در دورة فلز و در طول هزارة ششم تا چهارم پ. م و. به وجود آمدند ، عبارتند از :

1. تپة سيلك كاشان ( سيلك دوّم و سوّم ) ؛ 2. تپة گيان نهاوند ( گيان پنجم )؛

3. تپة چشمه علي ، روي(lb-la) ؛ 4. تپة اسماعيل آباد ، ساوجبلاغ ؛

5. تپة حصار (lla,b-la,b,c) ؛ 6. تپة تل ابليس ، كرمان ؛

7. تپة يحيي ، كرمان ( يحيي lvc,Vac,Vl ) ؛

8. تل باكون ، فارس ( باكون ، با سفال ساده و باكون با سفال منقوش ) و چند تپة ما قبل تاريخ هزارة سوّم پ.م.در فارس ؛

9. شوش ( شوش يك و دو ) و تپه‌هاي مربوط به فرهنگ سوزيانا در دشت خوزستان ؛

10. تپه‌هاي سگز آباد و قبرستان ، دشت قزوين . 

: نامجو ، عباس . سيماي فرهنگي ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 135 ـ 134 * منبع :