منو اصلی
جمعيت

جمعيت

 فلات ايران يكي از زيستگاههاي كهن انسان و جايگاه يكي از تمدن‌هاي باستاني جهان است كه آثار تاريخي فراوان از دوران‌هاي گذشته در گوشه و كنار آن باقي است. اين فلات چنانكه قبلاً اشاره شد، محل عبور و مرور، هجوم و زندگي اقوام مختلف بوده است. خصوصيت‌هاي جسماني آسيايي، افريقايي و اروپايي در افراد ايراني، وتكلم آنها به زبانها و لهجه‌هاي گوناگون نشانه‌ي كثرت اختلاط مردم اين سرزمين است.

در صد سال اخير و مخصوصاً در نيمه‌ي دوم قرن 14 ش / 20 م تغييرات اجتماعي ناشي از آشنايي مردم با رسم و راه‌هاي نوين زندگي و از همه مهم‌تر پيشرفت‌هاي بهداشتي و درماني موجب شده است كه جمعيت كشور به صورت چشمگيري افزايش يابد و اجراي اقدامات جدي براي تثبيت جمعيت را به دنبال داشته باشد. اولين اقدام براي سرشماري نفوس ايران در 1297 ش صورت گرفت كه در آن سال ادارة ثبت احوال كشور تاسيس شد. نخستين سرشماري رسمي كشور بر اساس مباني علمي و فني در 1335 ش انجام شد و از همان هنگام سرشماري عمومي هر 10 سال يكبار صورت گرفته است.

جمعيت ايران را در اوايل قرن 14 ش / 20 م در حدود 8 ميليون (3 ميليون كمتر از جمعيت استان تهران در 1375 ش) برآورد كرده‌اند كه اين رقم در اواخر سرشماري رسمي سال 1375 ش به 60.055.488 نفر رسيد كه بيشتر از 5/7 برابر افزايش يافته است و تراكمي برابر با 5/36 نفر در كمـ 2 را نشان مي‌دهد.

جمعيت ايران به علل جغرافيايي به صورتي متعادل در سطح كشور پراكنده نشده است؛ به طوري كه مي‌توان گفت: نواحي بياباني داخلي و همچنين كوهستاني مرتفع جمعيت كمتري را به خود جذب مي‌كند، در حالي كه نواحي پست ساحلي مخصوصاً درياي خزر، همچنين كوهپايه‌ها و دشت‌هاي ميان نواحي و حواشي رودهاي دائمي و درياچه‌ها جاذبه‌هاي قوي‌تري براي جلب جمعيت نشان مي‌دهند.

در ميان استان‌ها، استان تهران با جمعيت نسبي 350 نفر در كمـ 2 وضع استثنايي دارد كه با هيچ استان ديگري قابل مقايسه نيست، زيرا با وسعتي حدود 2% خاك كشور، بيشتر از 18% جمعيت تمام كشور را به خود اختصاص داده است.

در سرشماري سال 1375 ش از كل جمعيت ايران 30.515.159 نفر يا 8/50% مرد و 29.540.329 نفر يا 2/49% زن بوده‌اند كه 996 نفر زن در برابر هر 1000 مرد است. اين نسبت در مقاطع مختلف سني تفاوت مي‌كند؛ چنانكه در ميان جوانان 15 تا 24 ساله 6.146.328 نفر مرد و 6.191.201 نفر زن بوده‌اند.

نمودار ارائه شده هرم سني جمعيت كشور را بر حسب جنس در آخرين سرشماري نشان مي‌دهد. ارقام اين آمار نشان مي‌دهد كه 1/39% از كل جمعيت را كودكان و نوجوانان داراي كمتر از 14 سال تشكيل مي‌دهند كه از جوان بودن جمعيت حكايت مي‌كند. علت آن باروري بسيار جمعيت، كاهش مرگ و مير، بهبود بهداشت عمومي و رفاه نسبي اقتصادي است. بنابر همان آمار 4% جمعيت را بزرگسالان مسن‌تر از 65 سال تشكيل مي‌دهند.

از ارقام چنين استنباط مي‌شود كه جمعيت شهري كشور در 40 سال (فاصله‌ي ميان سال‌هاي 1335 تا 1375 ش) بيشتر از 6 برابر شده، در حالي كه در همان مدت جمعيت كل كشور به سه برابر افزايش يافته است.

به موازات بالا رفتن درصد جمعيت شهري، شمار شهرها نيز افزايش داشته است .

بنابر آخرين سرشماري رسمي كشور در آبان ماه 1375 از 60.055.488 نفر كل جمعيت كشور 36.817.789 نفر يا 3/61% ساكن شهرها بوده‌اند. در آن سال تهران داراي 6.758.845 نفر جمعيت بوده كه به تنهايي بيش از 10% كل جمعيت و 3/18% جمعيت شهرنشيني كشور را در خود جا داده بود. در همان سرشماري، پس از تهران شهرهاي مشهد (1.887.405نفر)،‌ اصفهان (1.266.072نفر)، تبريز (1.191.042نفر) وشيراز (1.053.025نفر) شهرهاي بيش از يك ميليوني بوده كه با تهران جمعاً 12.156.389 نفر يا 20% جمعيت كل كشور را در خود جاي داده‌اند. در مرحله‌ي بعدي كرج (940.968 نفر)، اهواز (804.980نفر)، قم (777.677نفر) و كرمانشاه (692.986نفر) را مي‌توان نام برد كه جمعاً 3.216.611 نفر را پذيرا بوده‌اند.

در سال 1375 ش از مجموع جمعيت كشور 23.026.293 نفر يا 3/38% در روستاها ساكن بوده‌اند. بر اساس سرشماري سال 1377 ش جمعيت عشايري كل كشور 1.304.089 نفر (198.629خانوار) بوده است كه از اين شمار 910.719 نفر (139.452خانوار) داراي مسير كوچ به طول 30كمـ و بيشتر، و 329.008 نفر (49.366 خانوار) داراي مسير كوچ كمتر از 30كمـ بوده‌اند و 64.362 نفر (9.811 خانوار) در آن سال آمارگيري كوچ نكرده‌اند. در 1377 ش از مجموع جمعيت عشايري، 674.238 نفر (7/51%) مرد و 629.851 نفر (3/48%) زن بوده‌اند. نسبت جنسي جمعيت عشايري 107 بوده، يعني در برابر هر 100 زن، 107 نفر مرد وجود داشته است.

دين، مذهب وزبان

در سده‌ي 7م ساكنان فلات ايران آيين اسلام را پذيرا شدند و سپس مذهب شيعه‌ي اثنا عشري را برگزيدند كه اكنون مذهب رسمي جمهوري اسلامي ايران است، ولي مذاهب ديگر اسلامي مانند حنفي،‌ شافعي، و حنبلي از احترام كامل برخوردارند. قانون اساسي ايران اقليت‌هاي مذهبي مسيحي، يهودي و زردشتي را پذيرفته است.

بر اساس سرشماري سال 1375 ش از كل جمعيت ايران 59.788.791 نفر يا 5/99% مسلمان بوده‌اند. در همان سال 78.745 نفر مسيحي (شامل ارمني و آسوري)، 27.920 نفر زردشتي، و 12.737 نفر كليمي (يهودي) بوده‌اند. همچنين 57.579 نفر نيز پيروان اديان و مذاهب ديگر بوده و 89.716 نفر دين خود را اعلان نكرده‌اند.

بيشترين ساكنان فلات ايران به فارسي سخن مي‌گويند كه زبان رسمي كشور ايران است، ولي زبان‌ها و لهجه‌هاي متعددي مانند كردي.‌ لري، گيلكي، عربي، تركي، بلوچي و جز آن‌ها نيز وجود دارد.

گنجي . محمد حسن . ”مدخل ايران “. دايره المعارف بزرگ اسلامي. زيرنظر كاظم موسوي بجنوردي . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي ، 1367- ، جلد 10، ص 511 _ 510 * منبع :