منو اصلی
ايرانيان و آغاز نهضت ترجمه

ايرانيان و آغاز نهضت ترجمه

 نقش عظيم ايرانيان در براندازي امويان و بركشيدن عباسيان، محيط مساعدي براي بسط نفوذ مادي و معنوي آنان ايجاد كرد كه از جمله جلوه‌هاي آن، افزون بر نفوذ سياسي ، هدايت روند پيدايش و رشد و شكوفايي فرهنگي بود. پزشكي ايراني در عصر منصور از جندي شاپور به بغداد منتقل شد و بعضي از برجسته‌ترين خلفاي عصر اول كه در محيطي ايراني برآمده، يا وزيران و رايزنان ايراني داشتند، به حاميان بزرگ دانش تبديل شدند. خاندانهاي بزرگ ايراني در دستگاه خلافت، همچون برمكيان و بني سهل و بنونوبخت و آل بختيشوع علاوه بر نقش سياسي ، بنياد‌گذاران و آغازگران نهضت ترجمه و مشوقان دانش و دانشمندان بودند.هستة اصلي كتابخانه و مركزي كه بيت الحكمه نام گرفت، به دست يحيي برمكي بنياد شد كه اول با به انديشة ترجمة المجسطي بطلميوس افتاد و يكي از پزشكان نامدار عصر، خود را هميشه وامدار او مي‌دانست. آل نوبخت و عمربن فرخان طبري و ابو معشر بلخي نيز از حمايت برمكيان برخوردار بودند. شماري از كتب هندي و سرياني، و پزشكي و كشاورزي هم به تشويق برمكيان به پهلوي و عربي ترجمه شد. آل نوبخت هم اغلب از مترجمان آثار پهلوي به عربي بودند، چنانكه چند تن از خاندان بختيشوع نيز آثار يوناني را به عربي باز مي‌گرداندند. بنوموسي بن شاكر از خاندانهاي مشهور ايراني، جز آنكه دانشمنداني نامدار بودند. نقش مهمي در شكل گيري نهضت ترجمه ايفا كردند و مترجمان بزرگي چون حنين بن اسحاق و ثابت بن قره براي آنان كار مي‌كردند و بنو موسي بر اين ترجمه‌ها تظارت داشتند و به تصحيح و تهذيب آنها مي‌پرداختند. مقدمه‌اي كه احمد بن موسي بن شاكر بر متن عربي مخروطات آپولونيوس نوشته، شيوه‌ي عالي آنها را در ترجمه‌ي آثار يوناني و تصحيح آن نشان مي‌دهد.

از ديگر مترجمان برجسته‌ي ايراني در نهضت ترجمه مي‌توان از نيريزي، سهل (ربن)طبري ، عمربن فرخان طبري، محمد بن ابراهيم فزاري (يا ابراهيم بن حبيب فزاري)، يوحنا بن ماسويه و بسياري ديگر ياد كرد كه آثار مهمي را در رياضيات و نجوم و طب از پهلوي و سرياني و سنسكريت به عربي ترجمه، يا شرح و تفسير كردند.

ترجمه سدهانتا (سندسند) ، تترابيبلوس (اربع مقالات) بطلميوس ، المجسطي ، زيج اركند و بسياري ديگر از آثار پزشكي و نجومي به دست اينان و در همين دوره به عربي ترجمه، يا شرح وتفسير شد.

.

كرامتي ، يونس . ” مدخل ايران “ . دايره المعارف بزرگ اسلامي . زيرنظر كاظم موسوي بجنوردي . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي ، 1367- ، جلد 10، ص 663 * منبع :