منو اصلی
مقدمه
مقدمه
كشاورزي فلات ايران تا اوايل قرن 14 ش/20 م به صورت سنتي و با روش‌هاي قديم بود و تنها درصد سال اخير است كه آشنايي با فرهنگ‌ها وافزايش جمعيت و به دنبال آن نيازمندي شديد به محصولات كشاورزي تغييرات بنيادي در نظام‌هاي كشاورزي به وجود آورده است. وضع زمين‌شناسي، پستي و بلندي، جنس خاك و از همه مهم‌تر شرايط اقليمي و پوشش گياهي طبيعي فلات ايران از عواملي هستند كه هر يك به نوبه‌ي خود در ايجاد و بقا و احياناً زوال و فناي كشاورزي در فلات ايران مؤثر بوده‌اند.

از ميان عوامل طبيعي محيط زيست، باران بيشتر از همه در كشاورزي سرنوشت ساز بوده است، زيرا قسمت عمداي از توليدات كشاورزي ايران به صورت ديم به عمل مي‌آيد و زراعت آن نيز به آبهاي روان سطحي و قنوات، و در نيم قرن اخير به چاههاي عميق و نيمه عميق بستگي داشته است.

در سال زراعي 1374 – 1375ش در سطح كشور 94.332 چاه عميق، 257.664 چاه نميه عميق، 30.759 قنات و 44.450 چشمه وجود داشته كه از جميع آنها بالغ بر 61.538 ميليون مـ 3 آب تخليه شده كه قسمت عمدة كشور نيز در سال 1375 ش 40.074 ميليون مـ 3 آب خارج شده است كه پس از توليد برق, 14.984 ميليون مـ 3 آن براي كشاورزي استفاده شده است. گفتني است كه در 1372 ش مساحت زمين‌هاي زراعتي بالغ بر 15.458.900 هكتار بوده است.

دو منطقه‌ي پست ساحلي در شمال و جنوب كشور را بايد غني‌ترين مناطق از نظر كشاورزي دانست. در مقابل سيستان و بلوچستان با وسعتي كه 3 برابر منطقه‌ي خزري است، تنها 4/1% از كل زمين‌هاي زراعتي كشور را داراست (البته بخش كوچكي از وسعت اين استان پهناور را كه در سيستان واقعي يا دلتاي رود هيرمند قرار دارد، بايد جزو مناطق غني و پرنعمت كشاورزي دانست)؛ بقية مناطق كشور با تفاوت‌هايي ميان اين دو قطب غني و فقير پراكنده‌اند. تنها منطقه‌اي كه از نظر وضع كشاورزي داراي تعادل نسبي است،‌ خراسان است كه با داشتن 5/18% از وسعت كشور، 1/16% از زمين‌هاي زراعي را در بر دارد. در نواحي پست ساحلي نسبت زراعت آبي و ديم تقريباً برابر است، در حالي كه در نواحي زاگرس و خراسان درصد زراعت‌هاي ديم بيشتر از آبي است و همين امر باعث مي‌شود كه در سال‌هاي كم باران خسارت‌هاي سنگيني در اين نواحي بروز كند.

محصولات كشاورزي كشور را بر حسب نوع مصرف به دو قسمت عمده تقسيم مي‌كنند: 1. محصولات غذايي، شامل غلات، حبوبات، ميوه، دانه‌هاي روغني و سبزي. 2. محصولات كشاورزي صنعتي، آنهايي كه مصرف غذايي دارد (نيشكر، چغندرقند و چاي) و آنهايي كه صرفاً در صنايع به كار مي‌رود.

گنجي ، محمدحسن . ” مدخل ايران “ . دايره المعارف بزرگ اسلامي . زيرنظر كاظم موسوي بجنوردي . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي ، 1367- ، جلد 10، ص 512 * منبع :