English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|پيوندها|آشنایی با سازمان
جمعه ٠١ بهمن ١٣٩٥
عقلانيت ديني، مانع افراط‌گرايي
عقلانيت ديني، مانع افراط‌گرايي تاریخ ثبت : 1395/08/01
طبقه بندي : ,,
عنوان : عقلانيت ديني، مانع افراط‌گرايي
نويسنده : ابوذر ابراهيمي‌تركمان ـ رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي
تهيه و تدوين : <#f:1015/>
مترجم : <#f:1016/>
منبع : روزنامه اطلاعات
ارسالی : <#f:1017/>
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : <#f:1020/>
خلاصه مقاله : <#f:1067/>
متن : <#f:1066/>
:

«مركز بين‌المللي گفتگوي اديان» بيست سال است كه ارتباطي قوي و گسترده با كليساي ارتدكس روسيه برقرار كرده است. بنيانگذار اين گفتگوها آيت‌الله تسخيري ـ مشاور مقام معظم رهبري در امور جهان اسلام ـ و پاتريارك كريل (اسقف اعظم مسكو) بوده‌اند. تاكنون ده نشست ديني با هدف درک متقابل اسلام و مسيحيت ارتدوکس از يکديگر و توسعه ارتباط و همکاري ميان اديان در حل مسائل مشترک بشري با حضور شخصيت‌هاي بلندپايه در ايران و روسيه برگزار شده است.

شايان ذكر آنكه كليساي ارتدوکس روسيه دين رسمي اين کشور است که رهبري کليساهاي بلاروس، بخشهايي از اوکراين و چند کشور ديگر در قاره‌هاي اروپا، آمريکا و آسيا را برعهده دارد.

دهمين دور گفتگوي اسلام و كليساي ارتدكس روسيه با عنوان ‌«نقش گفتگو و همکاري اسلام و مسيحيت ارتدکس در تحقق صلح عادلانه و پايدار‌» در مهرماه جاري در مسكو با حضور دكتر ابوذر ابراهيمي، آيت‌الله تسخيري، اسقف اعظم تاتارستان فئوفان و هيأتي از انديشمندان ايراني و روسي برگزار شد. در اين نشست دوروزه، 16 مقاله علمي درباره موضوعهاي مطرح در باره‌ «نقش اسلام و مسيحيت ارتدکس در برقراري صلح عادلانه و پايدار‌» عرضه شد. شرکت‌کنندگان ايراني در اين گفتگو متشكل بودند از: آيت‌الله احمد بهشتي نماينده مجلس خبرگان رهبري، دكتر محسن اسماعيلي حقوقدان شوراي نگهبان و عضو شوراي خبرگان رهبري، دكتر احمد احمدي رئيس انتشارات سمت، دكتر اكبري جدي نماينده مقام معظم رهبري در مسكو، دكتر فاطمه طباطبايي استاد دانشگاه و خانم زهرا رشيدبيگي رئيس اداره مسيحيت ارتدکس و پروتستان مرکز بين‌المللي گفتگوي اديان.

آيت‌الله تسخيري در جلسه افتتاحيه گفتند: گفتگوهاي ديني زمينه‌ساز تفاهم در جهان است. بايد پذيرفت كه مسيحيان و مسلمانان مسئوليتي مشترك براي كمك به تدوين بهترين تئوري و مباني اعتقادي و اخلاقي براي همزيستي بين پيروان اديان و تحقق صلح و عدالت بر دوش دارند. با توجه به وضعيت تأسفبار امروز جهان و خشونت‌هاي رايج به‌ويژه در خاورميانه، شرق آسيا و برخي ديگر از نقاط جهان نگراني‌هاي مشتركي داريم؛ عواقب اين مسائل دامنگير همه خواهد شد؛ بنابراين بايد به طور مشترك به رفع آنها بپردازيم.

آقاي ابوذر ابراهيمي ‌تركمان نيز اظهار داشت: مكتب اهل بيت(ع) خشونت را حتي در گفتار نمي‌پذيرد. مصيبت‌هاي دنياي معاصر كه ناشي از كج‌فهمي برخي از دين است، همواره و در هر زمان به شكلي بروز كرده؛ اما آنچه امروز اين درد را به اوج خود رسانده و تحمل ناپذيرش كرده، استفاده ابزاري سياست‌بازان از دين است. آثار زيانبار وضعيت كنوني را در نسل آينده نبايد ناديده گرفت، آثاري كه پيش‌بيني بسياري از زواياي آن سخت و تلخ است.

جمهوري اسلامي ايران و مكتب تشيع از سالها پيش گفتگو را راه حل مناسبي براي يكديگر فهمي دانسته و بر آن تأكيد كرده است و خشونت را حتي در گفتار نپذيرفته ‌است. اخلاق و معنويت گمشده امروز جامعه بشري است و گفتگوهاي ديني قطعاً به صلح جهاني كمك خواهد كرد. رهبر ما همواره براي بازگشت نسل جوان به بازخواني متون و نصوص ديني تأكيد دارند و در سالهاي اخير دو نامه خطاب به جوانان اروپايي نگاشته‌اند و آنها را دعوت به بازخواني مفاهيم ديني از متون و نصوص اصلي كرده‌اند.

در ادامه برگزاري اين نشست، متروپليتين فئوفان ـ اسقف اعظم تاتارستان و رئيس هيأت گفتگوكننده کليساي ارتدوکس ـ نيز گفت: امروز بسياري از احساسات مذهبي مردم براي حل مسائل سياسي سوءاستفاده مي‌کنند و اهداف خود را پيش مي‌برند و نمي‌دانند با دستاويز قراردادن ايمان مردم، موجب جنگ و خونريزي مي‌شوند.

آنچه امروز در سوريه به نام دولت اسلامي مي‌بينيم، يک ضدتبليغ براي اسلام و مؤمنان است و اين روش کاملاً مغاير با سخنان پيامبر اسلام است. من اميدوارم صلح براي تمامي اديان الهي در سراسر دنيا برقرار باشد.

جلسات علمي

در اين نشست گروه ايراني چند سخنراني كردند كه طي چند شماره در اختيار خوانندگان گرامي قرار خواهد گرفت. آنچه در پي مي‌آيد، متن سخنان آقاي دكتر ابراهيمي و سپس اسقف اعظم فئوفان است. رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و رئيس شوراي عالي سياست‌گذاري اديان در سخنراني خود با عنوان «عقلانيت ديني، مانع افراط گرايي‌» اظهار داشت:

در متون ديني، جهل بيش از آنكه در برابر علم به كار رود در برابر «عقل» به كار رفته است. و هر كس كه فاقد عقل باشد و يا عقل خود را به كار نگيرد، جاهل شمرده مي‌شود، حتي اگر از نظر علمي در سطح بالايي باشد. معناي اصلي عقل، منع و جلوگيري است و در اين معنا دو جنبة «معرفتي‏‌» و «ارزشي‏‌» لحاظ شده است؛ يعني عقل منشأ معرفت است؛ معرفتي که انسان را به راه راست و اعمال نيکو رهنمون مي‏شود. البته رسيدن به راه راست مستلزم شناخت اعتقادات درست و مطابق با واقع است و لازمه اعمال نيکو، شناختن حسن و قبح اشيا و افعال است. بنابراين مي‏توان گفت عقل چيزي است که عقايد درست و اعمال نيکو را به انسان مي‏نماياند.

امام صادق(ع) فرموده‌اند: «من كان عاقلاً كان له دين و من كان له دين، دخل الجنه: هر كه عاقل باشد، دين دارد و هر كه ديندار باشد، وارد بهشت مي‌شود‌» و در روايت ديگري از ايشان آمده است: «اين مقدار از عقل براي تو كافي است كه راههاي گمراهي را از راه سعادت براي تو واضح و روشن سازد.»

در باور اسلامي، عقل عهده‌دار نشان دادن راه صحيح از ناصحيح است از همين رو مي‌توان گفت: خداوند هيچ نوع عقلي را در وجود كسي به وديعت ننهاده جز اينكه روزي به وسيله‌ آن وي را نجات خواهد داد.

در آيين كليساي ارتدكس نيز درخت معرفت و شناخت نيك و بد ابزاري است براي آزمودن و تربيت انسان در جهت اطاعت از خداوند.

توجه به عقلانيت و بهره‌گرفتن از عقل خدادادي انسان را از جهالت دور مي‌كند؛ جهالتي كه امروز در جهان مشاهده مي‌شود، نوعي جهالت مدرن است. كه با كمك افكار جاهلانه بر پايه‌هاي دين استوار شده است. مقدس‌سازي رفتارهاي خشونت‌آميز به وسيله برداشت‌ها و تفسيرهاي غلط از نصوص ديني، سبب گرديده است كه جهالت مدرن پديد آيد. فطرت بشر با خشونت سازگاري ندارد و در هر زماني كه خشونتي را مرتكب شود، عذاب روحي و عذاب وجدان احاطه‌اش مي‌كند. جاهلان مدرن براي رهايي از چنين عذابي، مي‌كوشند رفتار خود را برآمده از يك باور ديني تلقي كنند تا از چنين عذاب‌هايي رهايي يابند و نتيجه چنين رفتاري، چهره‌سازي مشوّه از دين است.

امام محمد غزالي (450ـ 505ق) معتقد است: «همه چيز، وجود ناقصش از عدم محض، بهتر است، جز علم و دانش»؛ يعني انسان کم‌سواد از انسان بي‌سواد بدتر است! شايد دليلش اين باشد كه انساني كه بهره كمي از علم برده است، در معرض «جهل مركب» قرار دارد. رشد علمي بشر در سالهاي اخير به صورت فزاينده و با سرعت پيش رفته است؛ اما در كنار اين پيشرفت‌ها، اخلاق و صلح در جهان به قهقرا كشانده شده است.

به نظر مي‌رسد مبارزه با جهالت مدرن و بازگشت به خرد و معنويت دو راه اساسي براي نيل به چنين هدفي به شمار آيند. مهمترين ويژگي عقل، شناخت حقايق و تشخيص حق از باطل است. و فقدان آن در روايات اسلامي به «فقر» تعبير شده است.

جهالت مدرن

يكي از مظاهر جهالت مدرن، خود مطلق‌انگاري و گاه خود خداپنداري است. انسان خود مطلق‌انگار خود را جاي خدا مي‌نشاند و قضاوت‌هاي قطعي‌اش را مقدس شمرده، انجام آنها را فريضه مي‌پندارد. انگاره‌هاي خود مطلق‌انگاري، جايي براي نياز و احترام به‌ انديشه ديگران باقي نمي‌گذارد و در چنين وضعيتي صلح از دايره انگاره‌هاي فرد خودمطلق پندار بيرون مي‌رود؛ زيرا پيش‌فرض صلح، پذيرش احترام به ‌انديشه ديگران و خروج از مطلق‌انگاري است. به همين دليل با آنکه رشد علمي وجود داشته است، اما به دليل خودمطلق انگاري‌ها، رشد عقلي تحقق نيافته است و همين سبب پيدايش جهالت مدرن است که آثار آن دوري از معنويت و اخلاق است. همچنين در جهالت مدرن «اصالت لذت» بر ساير شئون انساني چيره مي‌شود. متاسفانه جاهليت مدرن به سلاح علم و دانش مجهز گشته و سرعت آثار تخريبي‌اش بيش از دوران جاهليت بدوي است. در دوران جهالت بدوي، آثار تخريبي جهالت از خود فرد و اطرافيان و نيز تا حدودي از منطقه‌اش فراتر نمي‌رفت؛ اما جهالت مدرن امروز فراگير شده و جهان را در کام خود فرو برده است.

در فرهنگ اسلامي، رفتارهاي انسان از باورهاي او سرچشمه مي‌گيرد. به همين دليل دين اسلام ابتدا باور انسان‌ها را به خداوند و آخرت، با ارجاع به فطرت خداجويي تقويت مي‌کند و سپس آنها را به سوي اعمال صالح هدايت مي‌کند. يكي از اعمال صالح، صلح است. «صلح» هم از طريق فعل و هم ترك فعل مي‌تواند محقق شود. فرمان دين به صلح متأثر از فرمان عقل به صلح و همزيستي مسالمت‌آميز است. پيامبران اساساً براي اينکه خرد پنهان‌مانده انسان‌ها را برانگيزند، نازل شده‌اند. عقل آلوده نشده به جهالت و شهوات يعني عقل پاك هيچ گاه صلح را به مثابه شر تلقي نمي‌كند وآن را خير مي‌انگارد.

صلح در قرآن

در قرآن كريم در بيش از صد آيه به طور مستقيم يا غير مستقيم به «صلح» اشاره شده است. در يكي از آيات آمده است كه «صلح خير است.» اساسا در فرهنگ اسلامي اصالت با صلح است. همچنين قرآن مؤمنان را به صلح و آشتي دعوت نموده و مي‌فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، همگى در صلح و آشتى درآييد و از گامهاى شيطان، پيروى مكنيد كه او دشمن آشكار شماست.‏‌»

بنا براين جهالت مدرن در عصر کنوني مهمترين عامل دوري انسان از صلح و مداراست. از همين رو وظيفه عالمان و کساني که سخنانشان در ديگران نافذ است، اين است که به زدودن جهالت از پندار و کردار جوامع بينديشند و راههاي عملي براي برون رفت از چنين وضعيتي را تبيين کنند. تداوم چنين وضعيتي آثار بسيار زيانباري را در پي خواهد داشت. آيا هيچ يک از دانشمندان کنوني سي سال پيش مي‌توانستند وضعيت کنوني جهان را که غرق در خودمطلق انگاري است، پيش‌بيني کنند و آثار زيانبار کنوني را حدس بزنند؟

در سالهاي اخير خشونت‌هاي سازمان يافته، در بسياري از نقاط جهان رو به گسترش بوده که متاسفانه مرتکبين چنين خشونت‌هايي براي کاستن از رنجهاي بعدي کوشيده‌اند تا با بهره‌گيري از آموزه‌هاي ديني و آييني، به مقدس‌سازي چنين خشونت‌هايي روي آورند. حق حيات، حقي است که خداوند به انسان عنايت مي‌کند و جز در مواردي که همو تعيين کرده است، نمي‌توان آن را بازستاند متأسفانه برخي از انسان‌ها خود را در بازستاندن حق حيات ديگران، جاي خدا مي‌نشانند. چنين پنداري نتيجه جهالت مدرن است. بايد کوشيد تا از نهادينه‌شدن و استقرار جاهليت مدرن جلوگيري کرد.

توجه به مظاهر چشم‌نواز دنيوي، انسان را از انديشيدن به خويشتن خود بازداشته است. درست مانند کسي که درد دارد اما با منحرف کردن توجه خود از درد خويش به يک موضوع ديگر، تا مدتي درد را فراموش مي‌کند. توجه وافر بشر کنوني به لذايذ دنيوي، غفلت او از خويشتن وتوجه به احکام خرد را به دنبال آورده است. خرد حکم به زيبايي و زشتي افعال مي‌کند؛ ولي با ناديده گرفتن آن از سوي بشر، رسانا بودن خود را از دست مي‌دهد و پس از مدتي صداي خرد به گوش نمي‌رسد. صداي آب دريا پس از مدتي به گوش ساکنان حريم درياها و رودخانه‌ها نمي‌رسد؛ زيرا رسانايي اين صدا از بين مي‌رود.

اکنون و در عصر ما همه به نيکي صلح، حکم مي‌کنند و خرد نيز آن را زيبا مي‌پندارد؛ اما توجه به مظاهر چشم‌نواز دنيوي، صداي خرد را نارسا کرده و در يک غفلت عمومي، اين صدا به گوش نمي‌رسد. انسان به دنبال آرامش است و مي‌داند که با روي آوري به معنويت به اين آرامش دست مي‌يابد. اما به جاي آنکه به آرامش‌هاي معنوي بينديشد، فريفته آرامش‌هاي ناپايدار دنيوي شده است. و انديشه ناصحيح دوام بقا در دنيا نيز بر سرعت چنين فروغلتيدني در غفلت، مؤثر بوده است. در منطق قرآن كريم غفلت از باطن دين، به عنوان علت عدم پايبندي به دين و در نتيجه عدم ارتكاب اعمال صالح ذكر شده است.

خروج از غفلت با مدد بازگشت به خردورزي و انديشيدن به نيک و بد آثار غفلت ممکن است. انسان براي درست‌زيستن به خرد نيازمند است؛ اما براي آرام‌زيستن نياز به توجه به معنويت دارد. بازگشت توأم به خرد و معنويت مي‌تواند غبار غفلت را از جان آدمي بروبد و انديشه محبت به ديگران را در وجود او به ‌انديشه برتر مبدل کند و صلح و همزيستي مسالمت‌آميز را به دنبال بياورد. انسان به دست خود، خود را در رنج بي‌شمار فرو مي‌غلتاند و با خود دشمني مي‌کند. و کسي که با خود دشمن باشد، نمي‌تواند با ديگران در صلح باشد. پس بايد ابتدا انسان را با خودش آشتي داد و سپس انتظار صلح از او داشت و آشتي انسان با خود تنها با بازگشت به خرد و معنويت ميسر است.

تجربه گفتگوي اديان در روسيه

اسقف اعظم فئوفان، متروپوليتن قازان و تاتارستان

گفتگوي اديان در روسيه داراي سابقه‌اي طولاني و تاريخي باشکوه است. امپراتوري روسيه و اتحاد جماهير شوروي همچون خانه‌اي مشترک بود که در آن براي قرنها، بسياري از مليت‌ها و نمايندگان تقريبا تمام فرقه‌هاي موجود در جهان با هم زندگي مي‌کردند. دبه گفته کريل ـ اسقف اعظم مسکو و تمام روسيه ـ : گفتگوي ما (با اسلام) در شالوده نيست يعني ‌«فراتر از کليسا‌»ست. گاهي اوقات ما را براي داشتن روابط حسنه اعتقادي محکوم مي‌کنند. در حالي که اين روابط بدليل ايجاد يک ساختار يکسان براي بيان نگراني‌هاي مشترک با توجه به همه آن چيزي که امروزه در جهان اتفاق مي‌افتد، برقرار شده است.

تجربه ما از همزيستي صلح آميز زماني که با نمايندگان امت اسلامي در مورد مسأله صلح بين اديان و ثبات در قرن بيست و يکم جهت گيري‌هاي مشترک مي‌کنيم، چندين برابر شد.

پيش از هر مسأله، چالش افراط‌گرايي مذهبي و عدم تحمل قومي است که در اين ايام سوريه و خاورميانه را احاطه کرده است. اين در حالي است که همواره چالش ديگري نيز وجود دارد و آن شخصيت دروني است. عدم شناخت ضرورت گفتگوي بين اديان در ميان بعضي مسيحيان و مسلمانان که ترس از دست دادن خلوص ايمان و يا هويت ملي خود و اعتقادات‌شان را دارند، به چشم مي‌خورد.

امروزه بسيار با احساسات مذهبي مردم به منظور حل مسائل سياسي و اقتصادي بازي مي‌كنند. آنها با استفاده از تبليغات دروغين در بين جوامع مذهبي و مردم قرار گرفتند و خواستار دستيابي به اهدافي شدند که حتي نمي‌دانستند که با دستاويز قرار دادن ايمان مردم، باعث برانگيختن جنگ و درگيري در سراسر جهان شده و بدين صورت نقشه سياسي جهان را تغيير داده و باعث حذف ناخواسته دولتي مي‌شوند. يکي از ابزارهاي آنها در اين سياست کثيف، انتخاب اسلام بود.

وي سپس به قرائت آيات و روايات در مورد اصول كلي اسلام در تعامل با ديگر پيروان اديان پرداخت و اظهار داشت:  با وجود اين اصول اسلامي، بسياري از مسلمانان، به‌ويژه جوانان، که اين احکام را نمي‌دانند، مانند طعمه‌اي به دست مبلغان خارجي (از عربستان و يا شهروندان روسيه که آنجا آموزش ديده‌اند) افتاده‌اند و براي ايجاد اغتشاش در روسيه و خونريزي تحريک مي‌شوند .

کليساي ارتدوکس روسيه به طور فعال با نمايندگان روحانيت اسلامي و جوامع اسلامي در زمينه آموزش و پرورش افراد، بخصوص جوانان، به منظور از بين بردن جهل مذهبي که زمينه‌ساز ظهور افراط گرايي است، همکاري مي‌نمايد. من ايمان دارم که ما مي‌توانيم در کنار هم، صلح را همان گونه که در داخل روسيه است، بين تمام همسايگان خود و در خاورميانه برقرار نماييم.

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 222 <<بازگشت
خبرهاي مهم
نخستین دور گفتگوهای فرهنگی ایران و شبه قاره هند پایان یافت/ تأسيس مجمع گفتگوهاي فرهنگي ايران و هند/ صلح پايدار جهاني با گفتگوهای فرهنگی/ گفتگو ظرفيتی مناسب براي توسعه همه جانبه/ راه اندازی پایگاه اینترنتی و چاپ نشریات مشترک/ایران میزبان دومین دور گفتگوهای فرهنگی
ایران و هند با تکیه برهویت فرهنگی خود پویاترمی شوند/گشایش عرصه تازه ای با ورود اسلام
رواج زبان فارسی عامل ایجاد علقه فرهنگی ایران و هند است/ درک و فهم زبان فارسی پس از هزار سال
زبان های هند و ایران موجب آمیختگی فرهنگی دو کشور شد/ کثرت نگارش آثار به زبان فارسی در هند
عزم جدی برای تحقق و اجرایی شدن برنامه های فرهنگی وجود دارد
گفتگوهای فرهنگی مسیر گسترش و توسعه همه جانبه است
حدود 5 هزاردانشجوی ایرانی در هند تحصیل می کنند
تشکر رییس شورای روابط فرهنگی هند ازسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
گفت‌وگوهای فرهنگی راهکاری مناسب برای خروج از مجادلات منطقه ای است/ گفت‌وگوها مسیری برای احیای میراث مشترک
جهت همگرایی میان ملت ها از ظرفیت های مشترک فرهنگی بهره ببریم/ نفوذ زبان فارسی در منطقه

 

گزارش تصويري
  • افتتاحيه هفتمين دور گفت‌و‌گوي اسلام و كليساي ارمني حوزه سيليسي
    هفتمين دور گفت‌و‌گوي اسلام و كليساي ارمني حوزه سيليسي با عنوان «نقش عقلانيت و اخلاق ديني در جلوگيري از خشونت و افراط‌گرايي در منطقه» امروز به ميزباني سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي افتتاح شد.

  • افتتاح هفته فرهنگي الجزاير
    هفته فرهنگي الجزاير در تهران، بعد از ظهر ديروز (دوشنبه 22 آذر)با حضور وزراي فرهنگ ايران و الجزاير و رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي در سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران افتتاح شد.

  • دهمين دور گفت‌وگوي ديني ايران و واتيكان
    دهمين دور گفت‌وگوي ديني ايران و واتيكان، با حضور هیئت عالی دینی جمهوری اسلامی ایران 2 آذرماه به مدت دو روز در محل شورای پاپی گفت‌وگوی ادیان رُم برگزار شد.

  • اولین دور گفت‌وگوی فرهنگي ایران و اروپا
    اولین دور گفت‌وگوهای فرهنگي ایران و اروپا به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و همكاري رايزني فرهنگي كشورمان به میزبانی بنیاد دائره المعارف ایتالیا در رم برگزار شد.

  • ديدار ابراهيمي تركمان با پاپ
    ريیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در رأس هیئت دینی و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در سفر به ايتاليا، 3آذرماه ضمن حضور در واتیکان با پاپ فرانسیس دیدار و گفت‌وگو كرد.