English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|پيوندها|آشنایی با سازمان
دوشنبه ٢٦ آذر ١٣٩٧
علي‌اكبر ضيائي: زبان فارسی میدان تأثیر فرهنگ ایران در آلبانی است/عجين شدن زبان و فرهنگ مردم آلباني با فارسي
علي‌اكبر ضيائي: زبان فارسی میدان تأثیر فرهنگ ایران در آلبانی است/عجين شدن زبان و فرهنگ مردم آلباني با فارسي تاریخ ثبت : 1396/12/26
طبقه بندي : ,,
عنوان : علي‌اكبر ضيائي: زبان فارسی میدان تأثیر فرهنگ ایران در آلبانی است/عجين شدن زبان و فرهنگ مردم آلباني با فارسي
مصاحبه شونده : علي‌اكبر ضيائي، رايزن اسبق فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در آلباني و كارشناس منطقه بالكان
مصاحبه كننده : مهسا صبوري
محل مصاحبه : <#f:3886/>
منبع : خبرگزاري ايسكانيوز
تاريخ مصاحبه : <#f:3888/>
متن :

 

علي‌اكبر ضيائي، رايزن اسبق فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در آلباني و كارشناس منطقه بالكان است كه پيش از اين، به بهانه برگزاري همايش بررسي انديشه‌هاي محمدنعيم فراشري، شاعر پارسی‌گوی آلبانیایی‌تبار با او هم‌كلام شديم. اين بار او از فراز و نشیب‌هاي حیات زندگی آلباني و تفكر اين جامعه نسبت به ايران مي‌گويد كه در ادامه مي‌خوانيم:

درباره حوزه جغرافيايي و مختصات فرهنگي آلبانی توضیح دهید.

آلبانی کشوری است در جنوب شرقی قاره اروپا. پایتخت این کشور تیراناست كه از ناحيه شرق با مقدونيه و از جنوب و جنوب شرقی با یونان همسایه ‌است. مردم آلبانی از ریشه قوم ایلیری هستند که از اقوام هندواروپایی بودند. ایلیری‌ها ساكنان منطقه آلباني بودند و داراي تمدن بسيار تاريخي مي باشند. این قوم از قدیم‌ الایام یک روحیه جنگ ‌جویی و حماسی و نظامی قابل ملاحظه‌‌ای داشته است.

آلبانيايي‌ها از لحاظ زبان، فرهنگ و هنر با همسايه غربي آن كه ايتاليايي‌ها هستند، كاملاً متمايز است؛ همينطور با نژاد اسلاو كه شامل مردمان سرزمينهاي يوگسلاوي سابق مي‌شود، داراي ساختاري فيزيكي متفاوت است.

ایلیری‌ها از نظر زباني، هم‌زبان آلبانيايي‌ها و داراي هويت و تاريخ مستقل و با سابقه چندين هزار ساله هستند. آلبانیایی‌های امروزی از نوادگان ایلیری‌ها به شمار مي‌روند و زبان آلبانیایی نیز، از ریشه ایلیری است. آثار باستاني كه در منطقه موجود است، گوياي آن است كه اين تمدن، بسيار شكوفا و پُر رونقي بوده است.

کشور آلبانی در دوره‌اي از تاريخ، حوزه هجوم و نفوذ قدرت‌های بزرگ شد. این منطقه زمانی جزو مستعمرات امپراتوری روم غربی بود و درگیری و رقابت میان دو امپراتوری روم غربی و شرقی، بارها سرنوشت منطقه را تغییر داد.

این سرزمین در طول تاریخ حیات زندگی خود همواره تحت تسلط نیروهای خارجی از رومی‌ها گرفته تا امپراطور عثمانی بوده است. پس از رومی‌ها، حکومت عثمانی یکی از اثرگذارترین قدرت‌های دوران تاریخ بر آلبانی است زيرا هیچ کشوری نتوانسته بود به لحاظ کوهستانی بودن برخی از مناطق مسکونی آلبانیایی و آزاد انديش بودن مردم اين كشور، بر آنها سیطره و نفوذ کند. اما عثمانی‌ها موفق شدند بر آن مناطق دسترسی پیدا كنند و یک حکومت مرکزی مورد علاقه خود مستقر سازند که کاملاً با آداب و رسوم قبیله‌ای مردم تفاوت داشت.

عثماني‌ها به دليل اينكه مردم مناطق مسکونی آلبانیایی داراي ويژگي‌هاي شجاعت، جنگ‌جو و مقاوم بودند، فرزندان آنان را پس از تولد براي ورود و خدمت به حكومت عثماني، آموزش‌هاي ویژه‌ دادند و كودكان آلبانيايي به نام دوشيرمه زیر نظر استادان در استانبول پرورش يافتند كه بعدها سرلشگرهاي بزرگي شدند و برخي از آنان چون خواجه سنان پاشا به مقام سردار سپاه و وزیر اعظمي رسيدند.

آلبانيايي‌هايي كه وارد حكومت عثماني شدند، توانستند هم در حوزه فرهنگي ـ هنري و هم علمي و نظامي سرآمد باشند و منشأ خدمات براي اين حكومت شوند.

ريشه اسلام در منطقه بالكان به ويژه آلباني به چه دوره اي باز بر مي‌گردد؟

منطقه بالكان يكي از نقاط مهم دنياست كه از لحاظ مذهبي تنوع زيادي داشته و از گذشته دور تا به حال به دليل گرايشات مختلف ديني، مذهبي و قومي، جنگ‌هاي مختلفي در اين منطقه شكل گرفته است.

يكي از ويژگي‌هاي بارز مسلمانان اين منطقه آن است كه آنها علاوه بر زبان و قوميت، اسلام و تصوف را مهم‌ترين عنصر هويت‌ساز خود قلمداد مي‌كنند و بر همين مبناست كه تحت فشارهاي حكومت‌هاي مختلف، هويت خود را همچنان حفظ كرده‌اند.

برخي نيز، معتقدند كه پيروزي عثماني‌ها موجب گسترش اسلام در بالكان شده است اما اسلام تاريخي كه در منطقه بالكان دارد، شايد به 800 سال مي‌رسد. آثار و سنگ‌ قبرهايي كه از گذشته دور به جا مانده است، نشانگر اين است كه دين اسلام خيلي فراتر از دوره عثماني بوده است. تقريبا مي‌شود گفت، 300 سال قبل از نفوذ حکومت عثمانی، مهاجران مسلمان از خراسان و ديگر مناطق ايران به آلباني سفر كرده بودند و بخشي ديگر مسلمانان تركيه هستند كه اغلب به عنوان بازرگان، علماي ديني و تاجران اين كشور باعث ترويج اسلام در آلباني مي‌شدند.

بخشي از كسانيكه به آلباني مهاجرت كردند، به طريقت صوفيانه وابسته بودند كه با عنوان «بكتاشيه» ياد مي‌شود. همچنين، طريقت قادري كه عمدتاً خراساني بودند، 500 سال قبل به منطقه بالكان مهاجرت كردند و با بينان‌گذاري تكيه‌هاي ديني و مذهبي، مكتب قادريه ترويج شد و يكي از عوامل گسترش اسلام، طريقت‌هاي تصوف در منطقه بالكان به ويژه آلباني است.

طريقت ديگر، رفاعيه است كه متعلق به سيد احمد رفاعي است. طريقت خلوتي و تيجاني و سعدي از ديگر طريقت‌هاي مشهور آلباني است. آن چيزي كه امروز مي‌توان از آن برداشت مي‌شود، ۷۰ درصد مردم آلبانی مسلمان و ۳۰ درصد مسیحی هستند.

درباره بكتاشيه و نقش اين طريقت در گسترش دین اسلام در آلباني بگوييد.

تاریخ طریقت بکتاشیه به شخصی به نام «حاجی بکتاش ولی» باز می‌گردد؛ طريقت بكتاشيه برجستگي خاصي در آلباني دارد، زيرا پيروان آن به پیامبر اكرم صلي الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام معتقدند. این گروه مهمترین و با نفوذترین گروه از طريقتهاي علوي در بین تشکیلات دینی آلبانی است.

بخشي از فرماندهان و سربازاني كه از طرف امپراتوري عثماني وارد منطقه آلباني شدند، متعلق به طريقت‌هاي صوفيانه بودند و يكي از آن طريقت‌ها، بكتاشيه بود.

این طریقت از آناتولی نشأت گرفت و در پی کشور گشایی‌های سلاطین ترک، به شبه جزیره بالکان و از جمله به آلبانی راه یافت. راه‌یابی این طریقتهاي صوفيانه به شبه جزیره بالکان، در اسلام آوردن ساکنان آن‌جا سهم عمده‌ای داشت.

بکتاشیه در آلبانی در روز عاشورا برای امام حسین (ع) و فرزندان و یاران آن حضرت داراي مراسم خاصي مي باشند و غذايي به نام عاشور در آن روز كه از گندم ساخته مي شود ميان مردم توزيع مي‌كنند و این مراسم چنان شکوهی دارد که از تلویزیون رسمی کشور آلبانی پخش می‌شود و مقامات رسمي كشور آلباني و سفراي خارجي و مردم نيز به ديدن رهبر بكتاشيه مي آيند.

تفكر جامعه آلباني نسبت به ايران چگونه است؟

آثار حضور ایرانیان را در منطقه بالكان به ويژه آلباني به صورت‌های مختلف می‌توان دید. از همان زمان كه صوفيان منطقه خراسان و تركيه به آلباني مهاجرت و تكاياي ديني و مذهبي را ساختند، فرهنگ ايراني در اين كشور تأثير گذاشت.

به عنوان مثال صوفياي بكتاشيه تركيه؛ مكتب اهل بيت (ع) را از ايران يعني منطقه نيشابور فراگرفتند، بنابراين اشعار و منابع فارسي هميشه همراهشان بوده است كه از جمله آن مي‌توان گلستان سعدي، شاهنامه و حافظ را كه طي سال‌هاي دور بين طريقت‌هاي مختلف دست به دست مي شده است را نام برد و البته تاريخ حماسه كربلا و آداب و رسوم عاشورا را نيز از طريق مقاتل و يا به صورت شفاهي ميان بكتاشيان متداول بوده است.

همينطور، تمام اشعاري كه در تكاياي بكتاشيه استفاده مي‌شود بخشي از آن به فارسي قرائت مي‌شود. شايد مردم عصر كنوني آلباني خيلي به زبان فارسي تسلط نداشته باشند، اما از دوره حكومت عثماني، زبان فارسي جزو زبان دوم آلباني استفاده و كاربرد داشته است.

شاید وسیع‌ترین میدان تأثير فرهنگ ايران در آلباني، عرصه زبان و ادبیات فارسي است. اين معروف است كه مي‌گويند: زبان فارسي، زبان فرهنگ است، زبان عربي، زبان دين است و زبان تركي، زبان اداري است .

كسانيكه متعلق به دو سه نسل قبل سرزمین آلبانی هستند، تا حدودي با زبان فارسی‌آشنايي دارند، به طوري كه اجداد آلبانيايي‌ها به زبان فارسي شعر مي‌خوانند و در گنجه منازل خود، دست نوشته‌ها و نسخ خطي به زبان فارسي وجود داشته است.

زبان و فرهنگ مردم آلباني با فارسي عجين شده و اين به قبل از ورود حكومت عثماني‌ها برمي‌گردد. همان دوران كه مبلغان ديني و صوفيان از منطقه خراسان به آلباني مهاجرت مي‌كردند، سبب شدند زبان فارسي در اين سرزمين، بسط و گسترش يابد.

مردم اين سرزمين علاقه بسياري به فرهنگ و ادبیات ایران دارند. تعداد زيادي واژه هاي فارسی در گویش رایج مردم آلباني وجود دارد و خیلی از این طریقت‌‌ها اصالتاً از خراسان و ایران هستند که به آنجا مهاجرت کردند.

بنابر اين، ما مي‌توانيم اهميت و نقش اين زبان را در پيوند دادن اقوام بالكان شكوفا كنيم. تقويت پيوندهاي تاريخي باعث تقويت عناصر تمدني منطقه و تقويت هويت ملي مي‌شود، چون يكي از مشكلات منطقه بالكان، فرو بردن تمدن‌هاي كوچك توسط تمدن‌هاي مجاور است.

چه ظرفیت‌‌هایی از فرهنگ ایرانی می‌‌تواند در آلبانی فعال شود؟

تاريخ معاصر فرهنگ آلباني را با مؤلفه‌هاي فرهنگي ايران چون محبت، عشق، صلح، احترام به خانواده و زندگي مسالمت‌آميز و دوري از خشونت كه بيانگر يك سري ارزش‌هاي انساني هستند، پيوند بزنيم. مؤلفه‌هاي فرهنگي ايران سرپُل‌هاي مهمي هستند كه مي‌توانند فرهنگ ايراني را به مردم بالكان به ويژه مردم آلباني منتقل كنند.

همچنين، مي‌توانيم در بحث ترجمه و نشر، همايش، نشست‌هاي تخصصي و تبادل استاد و دانشجو، كرسي‌هاي اديان و گفت‌وگوهاي فرهنگي به همكاري‌هاي مشترك بين دو كشور كمك شاياني كنيم.

آثار بزرگان ادب فارسی چه جايگاه و اهميتي در آلبانی دارند؟

پیشینه روابط فرهنگی دو کشور بسیار قبل‌تر از حضور ایرانیان و نهادهای ایرانی در آلبانی است و سفیران فرهنگی چون «برادران فراشری: نعيم و عبدل و سامي» «فان نولی»، «وجیه بخارایی» و «حافظ علي كورچا» هر کدام سهم قابل توجهی در معرفی فرهنگ و تمدن ایرانی در آلبانی داشته‌اند.

انديشمندان آلباني کتاب رباعيات عمر خیام را بارها ترجمه و چاپ کردند و با آن زندگی می‌کنند. کتاب بوستان و گلستان سعدی نیز همین‌طور است. شاهنامه فردوسی سال‌ها پیش توسط متفکر بزرگی به نام «وجیه بخارایی» به آلبانیایی ترجمه شده و داراي سبک و سیاق حماسی و اسطوره‌ای است.

از آنجايي كه ارتباط با نخبگان و انديشمندان کارآمدترین روش داد و ستد فرهنگی است، چه برنامه‌ای برای حضور نخبگان فرهنگی، هنری و دینی ایرانی در منطقه بالكان دارید؟

به نظر مي‌رسد، اگر بخواهيم منطقه بالكان اولويت‌بندي كنيم بايد منطقه آلباني، مقدونيه، کوزوو، بوسني و هرزوگوين در حوزه فرهنگي ايران بيش از پيش ديده شوند.

به طوركلي بايد ديپلماسي فرهنگي در تعامل با مردم منطقه بالكان، رويكردي فرهنگي به مفهومي كه با ساختارهاي بومي منطقه بالكان هماهنگ باشد، داشته باشد و ما در عصر كنوني به پشتوانه ميراث فرهنگي مشترك و با توجه به پيوندهاي تاريخي كه با مردم بالكان داريم مي‌توانيم روابط دوجانيه فرهنگي را توسعه دهيم.

تعداد نمایش : 1457 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • دیدار رییس سازمان دیانت ترکیه با ابراهیمی‌ترکمان
    علی ارباش، رییس سازمان دیانت ترکیه (10 آذرماه) در رأس هیأتی ضمن حضور در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس این سازمان دیدار و گفت‌وگو کرد.

  • دیدار رییس شورای روابط فرهنگی هند با ابراهیمی‌ترکمان
    وینای ساهاسرابوده، رییس شورای روابط فرهنگی هند در جریان سفر به تهران، (10 آذرماه) ضمن حضور در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس این سازمان دیدار و گفت‌گو کرد.

  • اختتاميه چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین
    مراسم اختتاميه چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین اول آبان‌ماه با حضور شخصیت‌های فرهنگی، دینی و جمعی از سفرا و نمایندگان فرهنگی ایران و دانشجویان خارجی در حسینیه الزهرا (س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.

  • هفته فرهنگی ایران در روسیه
    هفته فرهنگي جمهوری اسلامي ايران در فدراسيون روسيه شامگاه دوشنبه (12 شهریورماه) با حضور و سخنرانی ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی افتتاح شد.

  • تجلیل از برگزیدگان چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین
    برگزیدگان چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین در سه بخش فیلم، عکس و سفرنامه همراه با رونمایی از فراخوان پنجمين دور اين جايزه در حسینیه الزهرا (س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تجلیل شدند.